Άρειος Πάγος (ΣΤ΄ Τμήμα)

Αριθ. 1314/2025

Πρόεδρος: Σ. Κουσουλού, Αντιπρόεδρος

Εισηγητής: Π. Φιλόπουλος, Αρεοπαγίτης 

Εισαγγελέας: Ε. Παπαθανασόπουλος, Αντεισαγγελέας

Απόλυτη ακυρότητα. Υπέρβαση εξουσίας. Το δικαστήριο υπερβαίνει την εξουσία του και όταν το δικαστήριο καταδίκασε τον κατηγορούμενο, ενώ έπρεπε να κηρυχθεί η εις βάρος του ποινική δίωξη ως μη γενόμενη. Ποινική ευθύνη ανηλίκων. Οι πράξεις ανηλίκων νεότερων των δώδεκα ετών αποτελούν αντικείμενο ενασχόλησης των υπηρεσιών κοινωνικής πρόνοιας και όχι των ποινικών δικαστηρίων, είναι δηλαδή ποινικά αδιάφοροι. Αναιρεί την προσβαλλόμενη απόφαση λόγω υπέρβασης εξουσίας και κηρύσσει απαράδεκτη την ποινική δίωξη για την ανήλικη κατηγορουμένη, η οποία κατά το χρόνο τέλεσης της πράξης δεν είχε συμπληρώσει το δωδέκατο έτος της ηλικίας της (Άρθρα 79, 121 § 1 ΠΚ, 510 § 1 Θ΄ ΚΠΔ).

(…) Κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 510 § 1 στοιχ. Θ΄ ΚΠΔ, υπέρβαση εξουσίας, που ιδρύει τον από τη διάταξη αυτή προβλεπόμενο λόγο αναίρεσης, υπάρχει όταν το Δικαστήριο άσκησε δικαιοδοσία που δεν του παρέχεται από το νόμο ή έχει μεν τέτοια δικαιοδοσία, δεν συντρέχουν όμως οι όροι, οι οποίοι του παρέχουν την εξουσία να κρίνει στη συγκεκριμένη περίπτωση, ή όταν αρνείται να ασκήσει δικαιοδοσία, η οποία του παρέχεται από το νόμο στη συγκεκριμένη περίπτωση αν και συντρέχουν οι απαιτούμενοι γι’ αυτό κατά το νόμο όροι. Στην πρώτη περίπτωση, που το δικαστήριο αποφασίζει κάτι, για το οποίο δεν έχει δικαιοδοσία, υπάρχει θετική υπέρβαση εξουσίας, ενώ στη δεύτερη περίπτωση, που παραλείπει να αποφασίσει κάτι, το οποίο υποχρεούται στο πλαίσιο της δικαιοδοσίας του, υπάρχει αρνητική υπέρβαση εξουσίας (ΟλΑΠ 1/2008, ΑΠ 1588/2022, ΑΠ 1230/2022). Η ως άνω διάταξη του άρθρου 510 § 1 στοιχ. Θ΄ ΚΠΔ ενδεικτικά αναφέρει μόνο μερικές περιπτώσεις υπέρβασης εξουσίας, όπως όταν α) το δικαστήριο αποφάσισε για υπόθεση που δεν υπάγεται στην δικαιοδοσία του, β) έλυσε προκαταρκτικό ζήτημα που υπάγεται σύμφωνα με ρητή διάταξη του νόμου στην αποκλειστική δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων και γ) καταδίκασε για έγκλημα για το οποίο δεν υποβλήθηκε η απαιτούμενη αίτηση ή έγκληση ή για το οποίο δεν δόθηκε η άδεια δίωξης ή για το οποίο δεν έχει ρητά επιτραπεί η έκδοση (ΑΠ 1588/2022, ΑΠ 1568/ 2022, ΑΠ 1230/2022). Επομένως, υπέρβαση εξουσίας υφίσταται και όταν το δικαστήριο καταδίκασε τον κατηγορούμενο για αξιόποινη πράξη της οποίας το αξιόποινο είχε εξαλειφθεί λόγω παραγραφής, καθώς και όταν επί κατ' εξακολούθηση εγκλήματος μερικότερη πράξη αυτού, η οποία διατηρεί την αυτοτέλειά της, υπέπεσε σε παραγραφή και το δικαστήριο καταδίκασε τον κατηγορούμενο και γι’ αυτήν (ΑΠ 1568/2022, ΑΠ 810/2020), ή καταδίκασε τους κατηγορουμένους, ενώ έπρεπε να κηρυχθεί η ποινική δίωξη σε βάρος τους ως μη γενομένη κατ’ ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 79 ΚΠΔ.

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 121 § 1 ΠΚ «Στο κεφάλαιο αυτό με τον όρο ανήλικοι νοούνται αυτοί που κατά το χρόνο τέλεσης της πράξης έχουν ηλικία μεταξύ του δωδέκατου και του δέκατου όγδοου έτους της ηλικίας τους συμπληρωμένων». Οι πράξεις ανηλίκων νεότερων των δώδεκα ετών αποτελούν αντικείμενο ενασχόλησης των υπηρεσιών κοινωνικής πρόνοιας και όχι των ποινικών δικαστηρίων, είναι δηλαδή ποινικά αδιάφοροι (βλ. και Αιτιολ. 'Εκθεση ν. 4619/2019 νΠΚ). Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την παραδεκτή, για τις ανάγκες του αναιρετικού ελέγχου, επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασής του, με αριθμό …/2023, το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Βόλου, δικάζοντας με απόντες – ωσεί παρόντες τους κατηγορούμενους: 1) ..., που γεννήθηκε στις ...-2010 στην Αθήνα, κατοίκου ... οδός ..., 2) ..., που γεννήθηκε στις ...-1985 στην Αθήνα, κατοίκου ..., οδός ... και 3) ..., κατοίκου ..., οδός ... και ήδη αγνώστου διαμονής μετά από συνεκτίμηση όλων των αποδεικτικών μέσων, τα οποία προσδιορίζονται κατ’ είδος σ’ αυτή (ένορκη κατάθεση μάρτυρα και αναγνωσθέντα έγγραφα), δέχθηκε, κατά την αναιρετικώς ανέλεγκτη περί τα πράγματα κρίση του, ότι αποδείχθηκαν, κατά λέξη, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά αναφορικά με την κατηγορούμενη, ...: «...Οι δύο πρώτες των κατηγορουμένων … και η ... στο Βόλο Π.Ε. Μαγνησίας, με περισσότερες πράξεις που συνιστούν εξακολούθηση του ίδιου εγκλήματος, στις 07.01.2021 και 08.01. 2021, προσέφεραν με πρόθεση συνδρομή σε άγνωστο δράστη, τα στοιχεία εξατομίκευσης του οποίου δεν κατέστη εφικτό να ανακαλυφθούν κατά την διενεργηθείσα προκαταρκτική εξέταση, κατά την τέλεση της άδικης πράξης που αυτός διέπραξε, ο οποίος, στον ανωτέρω τόπο και χρόνο, επικοινώνησε με την εγκαλούσα ... και, αφού της παρέστησε ψευδώς ότι της έχει αποστείλει από τις ΗΠΑ ως δώρο, ένα πακέτο με πολλά χρήματα, την έπεισε, ως προαπαιτούμενο για την παραλαβή του, να καταθέσει στον υπ’ αριθ. ... λογαριασμό της "… ΤΡΑΠΕΖΑΣ", συνδικαιούχοι των οποίων ήταν οι δύο πρώτες των κατηγορουμένων, οι οποίες τον είχαν θέσει στην διάθεσή του για να τον χρησιμοποιήσει στην τέλεση της προαναφερθείσας απάτης, τη μεν 07.01.2021 το ποσόν των 820 ευρώ, τη δε 08.01.2021 το ποσό των 2.950 ευρώ, τα οποία ο ίδιος ανέλαβε άμεσα και ενσωμάτωσε στην περιουσία του... Επομένως, βάσει των ανωτέρω, άπαντες οι κατηγορούμενοι πρέπει να κηρυχθούν ένοχοι για την πράξη για την οποία κατηγορούνται». Στη συνέχεια το παραπάνω Δικαστήριο της ουσίας κήρυξε τους άνω κατηγορουμένους ενόχους για την αξιόποινη πράξη της συνέργειας σε απάτη τελεσθείσα άπαξ και κατ’ εξακολούθηση και επέβαλε σε καθέναν απ’ αυτούς ποινή φυλάκισης δεκαοκτώ (18) μηνών, ανασταλείσα επί τριετία για όλους με τον όρο μερικής ικανοποίησης της παθούσας, ..., κατά το ποσόν των (2.300) ευρώ από κάθε κατηγορούμενο, καταβλητέο εντός δύο (2) μηνών από την επίδοση της απόφασης σε κάθε κατηγορούμενο με το εξής διατακτικό: "ΚΗΡΥΣΣΕΙ άπαντες τους κατηγορουμένους ΕΝΟΧΟΥΣ του ότι: Α) Οι δύο πρώτες των κατηγορουμένων ... και η...., στο Βόλο Π.Ε. Μαγνησίας, με περισσότερες πράξεις που συνιστούν εξακολούθηση του ίδιου εγκλήματος, στις 07.01.2021 και 08.01.2021, προσέφεραν με πρόθεση σε άλλον συνδρομή κατά την τέλεση της άδικης πράξης (απάτης) που αυτός διέπραξε θέτοντας το αντικείμενο της προσβολής στη διάθεση του φυσικού αυτουργού. Ειδικότερα, στον ως άνω τόπο, κατά τους ανωτέρω χρόνους, άγνωστος δράστης τα στοιχεία εξατομίκευσης του οποίου δεν κατέστη εφικτό να ανακαλυφθούν κατά την διενεργηθείσα προκαταρκτική εξέταση, επικοινώνησε με την εγκαλούσα ... και, αφού της παρέστησε ψευδώς ότι της έχει αποστείλει από τις ΗΠΑ ως δώρο, ένα πακέτο με πολλά χρήματα, την έπεισε, ως προαπαιτούμενο για την παραλαβή του, να καταθέσει στον υπ’ αριθ. ... λογαριασμό της "… ΤΡΑΠΕΖΑΣ", συνδικαιούχοι των οποίων ήταν οι δύο πρώτες των κατηγορουμένων, οι οποίες τον είχαν θέσει στην διάθεσή του για να τον χρησιμοποιήσει κατά την τέλεση της προαναφερθείσας απάτης, τη μεν 07.01.2021 το ποσόν των 820 ευρώ, τη δε 08.01.2021 αυτό των 2.950 ευρώ, τα οποία ο ίδιος ανέλαβε άμεσα και ενσωμάτωσε παράνομα στην περιουσία του...». 

Με αυτά που δέχθηκε το ως άνω Δικαστήριο με την προσβαλλόμενη απόφασή του, καθ’ υπέρβαση της εξουσίας του, κήρυξε ένοχη την πρώτη των ως άνω κατηγορουμένων … για την αξιόποινη πράξη της συνέργειας σε απάτη τελεσθείσα άπαξ και κατ’ εξακολούθηση, που τελέστηκε στις 7 και 8.01.2021 στον Βόλο και της επέβαλε ποινή φυλάκισης δεκαοκτώ (18) μηνών, ανασταλείσα επί τριετία με τον όρο μερικής ικανοποίησης της παθούσας, ..., κατά το ποσόν των (2.300) ευρώ, καθόσον, από την παραδεκτή επισκόπηση των εγγράφων της δικογραφίας για τις ανάγκες του αναιρετικού ελέγχου, και δη τη ληξιαρχική πράξη γέννησης του ληξιαρχείου του Δήμου Αθηνών προκύπτει ότι η ... έχει γεννηθεί στις ...-2010 και κατά το χρόνο τέλεσης της αποδιδόμενης σ’ αυτήν αξιόποινης πράξης (7 και 8.01.2021) ήταν ανήλικη κάτω των δώδεκα (12) ετών και, σύμφωνα με τα εκτεθέντα στη νομική σκέψη της παρούσας, όφειλε το Δικαστήριο να κηρύξει ως προς αυτήν την ασκηθείσα σε βάρος της ποινική δίωξη ως μη γενομένη, κατ’ ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 79 ΚΠΔ. Επομένως, το Δικαστήριο ως προς την εν λόγω κατηγορουμένη υπέπεσε στην πλημμέλεια της υπέρβασης εξουσίας, εκ του άρθρου 510 § 1 στοιχ. Θ΄ ΚΠΔ, καθόσον, σύμφωνα με τα παραπάνω αναφερόμενα, η κατηγορουμένη αυτή τυγχάνει ανήλικη, κάτω των δώδεκα (12) ετών και η πράξη της αποτελεί αντικείμενο ενασχόλησης των υπηρεσιών κοινωνικής πρόνοιας και όχι των ποινικών δικαστηρίων. Έτσι, κατέστησε αναιρετέα την προσβαλλόμενη απόφασή του, ως προς την ως άνω ανήλικη ..., σύμφωνα με τον προβλεπόμενο από το άρθρο 510 § 1 στοιχ. Θ΄ ΚΠΔ λόγο αναίρεσης της υπέρβασης εξουσίας. Με αυτά τα δεδομένα, η προσβαλλόμενη απόφαση, κατά το μέρος που κήρυξε ένοχη την ... για την πράξη της συνέργειας σε απάτη τελεσθείσα άπαξ και κατ’ εξακολούθηση, που τελέστηκε στις 7 και 8.01.2021, στον Βόλο Π.Ε. Μαγνησίας, και της επέβαλε ποινή φυλάκισης δεκαοκτώ (18) μηνών, ανασταλείσα επί τριετία με τον όρο μερικής ικανοποίησης της παθούσας, ..., κατά το ποσόν των (2.300) ευρώ, πρέπει να αναιρεθεί κατά παραδοχήν ως βάσιμου του μοναδικού λόγου αναίρεσης της Αντεισαγγελέως του Αρείου Πάγου εκ του άρθρ. 510 § 1 στοιχ. Θ΄ ΚΠΔ, και κατ’ ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 517 § 2 ΚΠΔ το Δικαστήριο τούτο του Αρείου Πάγου πρέπει να κηρύξει απαράδεκτη την ασκηθείσα σε βάρος της ως άνω κατηγορουμένης ποινική δίωξη για την προαναφερόμενη αξιόποινη πράξη, μη συντρέχοντος λόγου παραπομπής της υπόθεσης ως προς αυτήν στο δικαστήριο που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση.

Επιμέλεια:

ΧΡΗΣΤΟΣ Π. ΜΗΛΙΟΣ

Δικηγόρος