ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΕΔΔΑ 2025

Επιμέλεια: Βασίλης Χειρδάρης

[Β΄ ΜΕΡΟΣ – ΠΟΙΝΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ]

Το «Νομικό Βήμα» στην προσπάθειά του να ενημερώσει το νομικό κόσμο καθιέρωσε την συνοπτική και επιγραμματική επισκόπηση των σημαντικότερων αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΔΑ). Η παρούσα επισκόπηση (κατ’ άρθρο της ΕΣΔΑ) αφορά τη σημαντικότερη νομολογία του Δικαστηρίου του Στρασβούργου για το 2025. Στο παρόν τεύχος παρουσιάζεται η ενδιαφέρουσα νομολογία του ΕΔΔΑ για τις ποινικές υποθέσεις των άρθρων 2, 3, 4 και 5 της ΕΣΔΑ. Στο επόμενο τεύχος θα παρουσιαστεί η ενδιαφέρουσα νομολογία για τις ποινικές υποθέσεις για τα υπόλοιπα άρθρα της ΕΣΔΑ.

ΑΡΘΡΟ 21

Συνοπτικό σχόλιο: Η νομολογία του 2025 επί του άρθρου 2 καταδεικνύει τη σταθερή εμβάθυνση του Δικαστηρίου στις θετικές υποχρεώσεις του Κράτους για την προστασία της ζωής, ιδίως σε περιβάλλοντα όπου το άτομο τελεί υπό τον αποκλειστικό ή ουσιαστικό έλεγχο των αρχών (κρατητήρια, στρατιωτικές εγκαταστάσεις, επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης). Αξιοσημείωτη είναι η επιστροφή του Στρασβούργου στην αυστηρή εφαρμογή του τεκμηρίου ευθύνης του Κράτους όταν δεν παρέχεται πειστική εξήγηση για θάνατο υπό συνθήκες ελέγχου (υπόθεση Intranuovo), καθώς και η ολοένα αυστηρότερη αξιολόγηση της διαδικαστικής επάρκειας των ερευνών, τόσο ως προς την ανεξαρτησία τους (F.M. κ.α. κατά Ελλάδος) όσο και ως προς τη διερεύνηση της αιτιώδους συνάφειας σε εργατικά ατυχήματα (Laterza και D'Errico). Παράλληλα, αναδεικνύονται οι θετικές υποχρεώσεις του Κράτους για την πρόληψη της ενδοοικογενειακής βίας (N.D. κατά Ελβετίας), ενώ στην υπόθεση Kalkan το Δικαστήριο εισάγει σαφείς απαιτήσεις για την εκπαίδευση σωφρονιστικών υπαλλήλων σε τεχνικές ακινητοποίησης με κίνδυνο για τη ζωή. Η ελληνική έννομη τάξη δοκιμάζεται ιδιαιτέρως στην υπόθεση F.M. κ.α., όπου αποκαλύπτονται συστημικές αδυναμίες στις επιχειρήσεις ναυαγών μεταναστών.

1.  F.M. κ.α. κατά Ελλάδας της 14.10.2025 (αριθ. προσφ. 17622/21)

Ναυάγιο μεταναστών. Ελλείψεις στην επιχείρηση έρευνας και διάσωσης. Αναποτελεσματική έρευνα. Παραβίαση του ουσιαστικού και διαδικαστικού σκέλους του άρθρου 2. 

Οι προσφεύγοντες, δύο υπήκοοι Αφγανιστάν και δύο υπήκοοι Ιράκ, κατέθεσαν προσφυγή σχετικά με ναυάγιο που συνέβη στις 16 Μαρτίου 2018 στη θαλάσσια περιοχή ανατολικά του Αγαθονησίου. Τρεις από τους προσφεύγοντες επέζησαν του ναυαγίου, ενώ συνολικά 16 άτομα, συμπεριλαμβανομένων των συζύγων και των τέκνων τους, απώλεσαν τη ζωή τους. Ο υιός της τρίτης προσφεύγουσας, D.D., κάλεσε τις ελληνικές αρχές στις 6:29 το πρωί της 16ης Μαρτίου 2018 για να αναφέρει ότι το σκάφος με τα μέλη της οικογένειάς του είχε βυθιστεί. Παρά τις επανειλημμένες επικοινωνίες και την παροχή γεωγραφικών συντεταγμένων, η επιχείρηση έρευνας και διάσωσης που διεξήχθη την ίδια ημέρα ήταν περιορισμένη και διήρκεσε περίπου τρεις ώρες. Οι τρεις επιζώντες εντοπίστηκαν το επόμενο πρωί, 17 Μαρτίου 2018, και ακολούθησε εκτεταμένη επιχείρηση έρευνας και διάσωσης κατά την οποία ανασύρθηκαν 16 σωροί.

Οι ελληνικές δικαστικές αρχές διεξήγαγαν προανάκριση και προκαταρκτική εξέταση μετά από αναφορά των προσφευγόντων, καταλήγοντας ότι το ναυάγιο συνέβη στις 17 και όχι στις 16 Μαρτίου 2018, και ότι δεν υπήρχαν επαρκή στοιχεία για την άσκηση ποινικής δίωξης κατά των αρχών. Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε σημαντικές ελλείψεις τόσο στη διαδικαστική όσο και στην ουσιαστική διάσταση της υπόθεσης.

Όσον αφορά το διαδικαστικό σκέλος, το Δικαστήριο εντόπισε σοβαρά προβλήματα ανεξαρτησίας της έρευνας, καθώς διεξήχθη από την ίδια την ακτοφυλακή (Λιμενικό) και υπό την εποπτεία στρατιωτικών εισαγγελέων. Επιπλέον, κρίσιμα στοιχεία δεν λήφθηκαν υπόψη, όπως το φωνητικό μήνυμα της F.K. που είχε καταγραφεί, ενώ οι ιατροδικαστικές εκθέσεις παρουσίαζαν σοβαρές ελλείψεις, συμπεριλαμβανομένης της απουσίας φωτογραφιών των σωμάτων, πληροφοριών για τον χρόνο και τις συνθήκες ανεύρεσης και μεταφοράς των σορών, καθώς και της διαφοροποίησης της εξέτασης ανάλογα με τις συνθήκες ανεύρεσης κάθε σώματος.

Όσον αφορά το ουσιαστικό σκέλος, το ΕΔΔΑ κατέληξε ότι οι ελληνικές αρχές γνώριζαν ή όφειλαν να γνωρίζουν την πραγματική και άμεση απειλή για τη ζωή των επιβαινόντων στο σκάφος από τις πρώτες πρωινές ώρες της 16ης Μαρτίου 2018. Το Δικαστήριο εντόπισε πολλαπλές αδυναμίες στην επιχείρηση έρευνας και διάσωσης: σύγχυση μεταξύ των περιστατικών αριθ. 222 και 223, πιθανή ανεπαρκής κατηγοριοποίηση της φάσης κινδύνου, έλλειψη ηλεκτρονικής καταγραφής των διαδρομών των σκαφών της ακτοφυλακής, καθυστέρηση στην επαλήθευση των γεωγραφικών συντεταγμένων που παρασχέθηκαν, απουσία γραπτών σημάτων προς άλλες αρχές και πρόωρος τερματισμός της επιχείρησης παρά το γεγονός ότι δεν είχαν εντοπιστεί οι αγνοούμενοι.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του διαδικαστικού και του ουσιαστικού σκέλους του άρθρου 2 της ΕΣΔΑ.

Το Δικαστήριο δεν επιδίκασε αποζημίωση, καθώς οι προσφεύγοντες δεν υπέβαλαν αίτημα δίκαιης ικανοποίησης εντός της προθεσμίας που τους δόθηκε.

2.  Ghaoui κατά Γαλλίας της 16.01.2025 (αριθ. προσφ. 41208/21)

Αστυνομικός πυροβολισμός κατά οδηγού που επιχείρησε διαφυγή. Νόμιμη άμυνα. Αποτελεσματική έρευνα. Μη παραβίαση άρθρου 2. 

Ο προσφεύγων είναι Γάλλος υπήκοος, που κατέστη παραπληγικός μετά από πυροβολισμό αστυνομικού κατά τη διάρκεια αιφνιδίου ελέγχου. Τη νύχτα της 14ης προς 15η Απριλίου 2009, ο προσφεύγων βρισκόταν σε χώρο στάθμευσης στην πόλη Tours με έναν άλλο άνδρα, κατέχοντας τσάντα με περισσότερα από 125.000 ευρώ από διακίνηση ναρκωτικών. Τρεις αστυνομικοί εισήλθαν στον χώρο στάθμευσης και αποφάσισαν να προβούν σε έλεγχο λόγω ύποπτης συμπεριφοράς.

Ο προσφεύγων επιβιβάστηκε στο όχημά του Audi για να διαφύγει. Ο αστυνομικός R. τοποθετήθηκε μπροστά από το όχημα κάνοντας νοήματα να σταματήσει, ενώ ο αστυνομικός B. στεκόταν στο δεξί εμπρόσθιο μέρος. Παρά τις εντολές, ο προσφεύγων επιτάχυνε προς την κατεύθυνση του R. Ο B., εκτιμώντας ότι ο συνάδελφός του επρόκειτο να χτυπηθεί, πυροβόλησε δύο φορές. Η πρώτη σφαίρα εμφυτεύθηκε στο αμάξωμα, η δεύτερη διαπέρασε το παράθυρο και κτύπησε τον προσφεύγοντα στη σπονδυλική στήλη, προκαλώντας μόνιμη παραπληγία. Το όχημα χτύπησε τον R., προκαλώντας του ελαφρά τραύματα στο πόδι.

Ο προσφεύγων καταδικάστηκε σε ποινή φυλάκισης 18 μηνών με αναστολή για διακίνηση ναρκωτικών και σε ποινή 6 μηνών με αναστολή για επιβαρυντική άρνηση συμμόρφωσης. Υπέβαλε μήνυση με πολιτική αγωγή κατά του αστυνομικού B. για απόπειρα ανθρωποκτονίας. Μετά από εκτενή ανάκριση που διήρκεσε περισσότερο από 10 έτη, η chambre de l'instru­ction απάλλαξε τον αστυνομικό λόγω νόμιμης άμυνας. Η απόφαση επικυρώθηκε από το Ακυρωτικό Δικαστήριο.

Το ΕΔΔΑ εξέτασε την προσφυγή υπό το πρίσμα του άρθρου 2 τόσο στο ουσιαστικό όσο και στο δικονομικό σκέλος.

Όσον αφορά το δικονομικό σκέλος, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι, παρά τις καθυστερήσεις και την υπέρμετρη διάρκεια της διαδικασίας, η έρευνα ήταν αμερόληπτη, ανεξάρτητη και αποτελεσματική. Οι αρχές κατάφεραν να διαπιστώσουν τα ουσιώδη πραγματικά περιστατικά και να κρίνουν κατά πόσον η χρήση βίας ήταν απολύτως αναγκαία. Η καθυστέρηση στη διεξαγωγή των πραγματογνωμοσυνών αποζημιώθηκε σε εθνικό επίπεδο.

Όσον αφορά το ουσιαστικό σκέλος, το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι η χρήση βίας από αστυνομικούς δικαιολογείται όταν βασίζεται σε ειλικρινή πεποίθηση κινδύνου, που θεωρήθηκε εύλογα βάσιμη κατά τον χρόνο των γεγονότων. Ο αστυνομικός B. αντέδρασε σε αυτό που αντιλήφθηκε ως άμεσο κίνδυνο για τη ζωή του συναδέλφου του. Τα δύο πυρά εκτελέστηκαν «στο ίδιο χρονικό διάστημα» με την επίθεση και δεν υπήρχε χρόνος για προειδοποιητικά πυρά.

Το ΕΔΔΑ δεν διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 2 της ΕΣΔΑ τόσο στο ουσιαστικό όσο και στο δικονομικό σκέλος.

3.  Vyacheslavova κ.α. κατά Ουκρανίας της 18.03.2025 (αριθ. προσφ. 39553/16 και 6 άλλες) 

Ανεπαρκή μέτρα αντιμετώπισης βίας με πολλαπλά θύματα. Ανεπαρκής έρευνα. Παραβίαση δικαιώματος στη ζωή.

Οι προσφυγές αφορούσαν τις βίαιες συγ­κρούσεις μεταξύ υποστηρικτών και αντιπάλων του κινήματος Μαϊντάν στην Οδησσό και την πυρκαγιά της 2ας Μαΐου 2014. Εκ των 28 προσφευγόντων, 25 απώλεσαν στενούς συγγενείς και τρεις επέζησαν φέροντας πολλαπλά τραύματα.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ομόφωνα παραβίαση του διαδικαστικού σκέλους του άρθρου 2, λόγω της παράλειψης των αρχών να πράξουν τα ευλόγως αναμενόμενα για την πρόληψη και την ανάσχεση της βίας, τη διάσωση των εγκλωβισμένων και τη διεξαγωγή αποτελεσματικής έρευνας. Πρόσθετα, διαπιστώθηκε παραβίαση του άρθρου 8 ως προς μία εκ των προσφευγουσών, λόγω καθυστέρησης παράδοσης της σορού του πατέρα της.

4.  Laterza και D'Errico κατά Ιταλίας της 27.03.2025 (αριθ. προσφ. 30336/22

Αναποτελεσματική έρευνα της αιτίας θανάτου σε εργατικό ατύχημα. Παραβίαση διαδικαστικού σκέλους του άρθρου 2 της ΕΣΔΑ.

Οι προσφεύγοντες κατέθεσαν μήνυση για ανθρωποκτονία εξ αμελείας σχετικά με τον θάνατο του συγγενούς τους G.L. από πνευμονικό όγκο, αποδιδόμενο σε έκθεση σε τοξικές ουσίες κατά την παραγωγή χάλυβα. Η υπόθεση αρχειοθετήθηκε.

Το Δικαστήριο έκρινε ότι, δεδομένου ότι η επαγγελματική προέλευση της πάθησης δεν είχε αποκλειστεί εξαρχής, θα έπρεπε να είχε διαταχθεί περαιτέρω έρευνα για τη διαπίστωση αιτιώδους συνάφειας. Τα εθνικά δικαστήρια δεν κατέβαλαν επαρκείς προσπάθειες, ενώ η απόφαση αρχειοθέτησης δεν ήταν επαρκώς αιτιολογημένη. Διαπιστώθηκε ομόφωνα παραβίαση του διαδικαστικού σκέλους του άρθρου 2.

5.  N.D. κατά Ελβετίας της 03.04.2025 (αριθ. προσφ. 56114/18)

Παράλειψη προστασίας γυναίκας από ενδοοικογενειακή βία. Παραβίαση του δικαιώματος στη ζωή.

Η προσφεύγουσα, αγνοώντας το ποινικό παρελθόν και την επικινδυνότητα του συντρόφου της, απήχθη το 2007 από την οικία της μετά την ανακοίνωση περί διακοπής της σχέσης, απομονώθηκε επί 11 ώρες και υπέστη βιασμό και κακοποίηση.

Το Δικαστήριο σημείωσε ότι οι εγχώριες αρχές είχαν γνώση της σχέσης, του ιστορικού και της πραγματικής απειλής. Αστυνομικός είχε επιχειρήσει με δική του πρωτοβουλία να την ενημερώσει. Δεδομένης της ευαλωτότητάς της και της ασύμμετρης πληροφόρησης – γνωστής στις αρχές – απαιτούνταν αυξημένη επαγρύπνηση και ενδελεχής εκτίμηση κινδύνου. Η απουσία επαρκούς συντονισμού μεταξύ υπηρεσιών και οι ελλείψεις του τότε ισχύοντος εσωτερικού δικαίου οδήγησαν σε παραβίαση της θετικής υποχρέωσης προστασίας.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε, κατά πλειοψηφία, παραβίαση του άρθρου 2.

6.  Kalkan κατά Δανίας της 27.05.2025 (αριθ. προσφ. 51781/22)

Θάνατος κρατουμένου μετά από ακινητοποίηση σε πρηνή θέση με κλείδωμα ποδιών. Θετικές υποχρεώσεις. Παραβίαση ουσιαστικού σκέλους άρθρου 2. 

Η προσφεύγουσα είναι η μητέρα του E., ο οποίος απεβίωσε στις 14 Ιανουαρίου 2011 στη Δανία μετά από ακινητοποίηση σε πρηνή θέση με κλείδωμα ποδιών για περίπου δεκατρία λεπτά, κατόπιν της οποίας υπέστη καρδιακή ανακοπή.

Ο E., 23 ετών, εξέτιε ποινή φυλάκισης δύο ετών και εξήντα ημερών για ληστεία και απειλές κατά σωφρονιστικών υπαλλήλων. Στις 11 Ιανουαρίου 2011 ήταν διεγερμένος και ομιλούσε δυνατά σε γλώσσα που το προσωπικό δεν κατανοούσε. Αποφασίστηκε η μεταφορά του σε κελί απομόνωσης για να αποτραπεί ο αυτοτραυματισμός του. Κατά τη μεταφορά, ο E. συμπεριφέρθηκε απειλητικά, κτύπησε έναν σωφρονιστικό υπάλληλο και ακινητοποιήθηκε σε πρηνή θέση με κλείδωμα ποδιών.

Στο κελί αυτό, ο E. κλώτσησε μια σωφρονιστική υπάλληλο στο στήθος. Οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι τον τοποθέτησαν στο πάτωμα σε πρηνή θέση με κλείδωμα ποδιών και του τοποθέτησαν χειροπέδες. Περί τις 10:01 έφθασαν δύο αστυνομικοί. Ο E. προσπαθούσε να απελευθερωθεί, φώναζε και οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι προσπαθούσαν να τον κρατήσουν ακίνητο. Μετά από λίγο ηρέμησε κάπως αλλά συνέχιζε να φωνάζει. Αντικατέστησαν το κλείδωμα ποδιών με δεσμά στους αστραγάλους. Λίγο αργότερα, ένας σωφρονιστικός υπάλληλος που τον παρατηρούσε δεν μπορούσε πλέον να αισθανθεί τον σφυγμό του. Παρά τις πρώτες βοήθειες, ο E. απεβίωσε στις 14 Ιανουαρίου 2011 χωρίς να ανακτήσει τις αισθήσεις του.

Η νεκροψία δεν μπόρεσε να προσδιορίσει με βεβαιότητα την αιτία θανάτου, αλλά δεν απέκλεισε ότι η πρηνής θέση μπορεί να συνέβαλε δυσχεραίνοντας την αναπνοή. Επίσης δεν αποκλείστηκε το σύνδρομο διεγερμένου παραληρήματος (ExDS).

Η ποινική έρευνα έπαυσε, καθώς δεν προέκυψε ότι διαπράχθηκε αξιόποινη πράξη. Στις αστικές διαδικασίες αποζημίωσης, τα εθνικά δικαστήρια έκριναν ότι οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι ενήργησαν σύμφωνα με τις ισχύουσες οδηγίες και ότι η χρήση βίας δεν υπερέβη το απολύτως αναγκαίο.

Το ΕΔΔΑ εξέτασε την προσφυγή υπό το πρίσμα του άρθρου 2. Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι, αν και υπήρχε ρυθμιστικό πλαίσιο για τη χρήση βίας, οι αρχές της Δανίας δεν είχαν μεταφέρει στις σωφρονιστικές αρχές τις γνωστές αναγκαίες και επικαιροποιημένες πληροφορίες σχετικά με τους πρόσθετους κινδύνους που συνδέονται με την πρηνή θέση. Ενώ η αστυνομία γνώριζε τους κινδύνους τουλάχιστον από το 2007 και είχε ενημερώσει το εκπαιδευτικό της υλικό, αυτή η πληροφορία δεν μεταφέρθηκε στη Σωφρονιστική Υπηρεσία, η οποία δεν επικαιροποίησε τις οδηγίες και την εκπαίδευσή της παρά μόνο μετά το συμβάν.

Το Δικαστήριο έκρινε ότι οι αρχές της Δανίας παρέλειψαν να εκδώσουν σαφείς και επαρκείς οδηγίες για τους σωφρονιστικούς υπαλλήλους σχετικά με τη χρήση της πρηνούς θέσης κατά την ακινητοποίηση κρατουμένων και να εκπαιδεύσουν αντίστοιχα τους υπαλλήλους τους. Ως αποτέλεσμα, οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι δεν διέθεταν το υψηλό επίπεδο ικανότητας που απαιτείται όταν αντιμετωπίζουν κατάσταση που ενέχει κίνδυνο για τη ζωή.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 2 της ΕΣΔΑ (ουσιαστικό σκέλος – θετικές υποχρεώσεις) και επιδίκασε 25.000 ευρώ για ηθική βλάβη και 6.000 ευρώ για δικαστικά έξοδα.

7.  Intranuovo κατά Ιταλίας της 11.12.2025 (αριθ. προσφ. 46569/19)

Θάνατος στρατιωτικού σε στρατόπεδο. Αναποτελεσματική  έρευνα και ανεπαρκής αιτιολογία θανάτου. Παραβίαση ουσιαστικού και διαδικαστικού σκέλους άρθρου 2 της ΕΣ ΔΑ.

Θάνατος στρατιωτικού υπό αμφιλεγόμενες συνθήκες σε στρατόπεδο.  Aρχική εκδοχή αυτοκτονίας.  Η υπόθεση αρχειοθετήθηκε τελικά το 2019, με την ανακρίτρια να διαπιστώνει ότι παρέμεναν «σκοτεινές ζώνες», που δεν διευκρινίστηκαν λόγω της παρόδου του χρόνου. 

Το ΕΔΔΑ εξέτασε την προσφυγή υπό το διαδικαστικό και ουσιαστικό σκέλος του άρθρου 2. Ως προς το διαδικαστικό σκέλος, το Δικαστήριο διαπίστωσε σοβαρές ελλείψεις: αποτυχία ανάκτησης βιντεοσκοπήσεων, αποτυχία συλλογής τηλεφωνικών και ηλεκτρονικών δεδομένων, μη σφράγιση του χώρου και μη εξέταση μαρτύρων, που ήταν παρόντες την νύκτα του συμβάντος. 

Ως προς το ουσιαστικό σκέλος, το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι όταν ένα άτομο βρίσκεται υπό τον αποκλειστικό έλεγχο του κράτους, όπως οι στρατιωτικοί, ανακύπτει ισχυρό τεκμήριο γεγονότων και το βάρος απόδειξης μετατίθεται στις αρχές για παροχή ικανοποιητικής εξήγησης. Λαμβάνοντας υπόψη τις ελλείψεις της έρευνας και τις αναπάντητες ερωτήσεις σχετικά με τις επισημάνσεις των πραγματογνωμόνων, το Δικαστήριο έκρινε ότι η εξήγηση της αυτοκτονίας δεν ήταν επαρκώς πειστική και ότι το καθ’ ού κράτος δεν εκπλήρωσε το βάρος απόδειξης που έφερε.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ομόφωνα παραβίαση του άρθρου 2 της ΕΣΔΑ τόσο στο διαδικαστικό όσο και στο ουσιαστικό σκέλος και επιδίκασε στην προσφεύγουσα 42.000 ευρώ για ηθική βλάβη. 

8.  Farmanyan κ.α. κατά Αρμενίας της 18.09. 2025 (αριθ. προσφ. 15998/11 και 8 άλλες)

Θανάτωση διαδηλωτών από υπερβολική και μη αναγκαία χρήση βίας. Αναποτελεσματική έρευνα. Παραβίαση ουσιαστικού και διαδικαστικού σκέλους του άρθρου 2.

ΑΡΘΡΟ 3

Συνοπτικό σχόλιο.Η νομολογία του 2025 επί του άρθρου 3 διακρίνεται για τη διεύρυνση της έννοιας της «δευτερογενούς θυματοποίησης», ιδίως σε υποθέσεις σεξουαλικής βίας, όπου το Δικαστήριο καταδίκασε συστηματικά στερεότυπα φύλου και κατοχύρωσε την απαίτηση ουσιαστικής αξιολόγησης της έλλειψης συναίνεσης (L. κ.ά. κατά Γαλλίας, Ν.Τ. κατά Κύπρου, E.A. κατά Γαλλίας, A.J. και L.E. κατά Ισπανίας). Ιδιαίτερης σημασίας είναι η παγίωση της αρχής ότι το γαλλικό μοντέλο ποινικοποίησης της σεξουαλικής βίας με βάση τη «βία, τον εξαναγκασμό, την απειλή ή την εξαπάτηση» χρήζει επαναπροσδιορισμού προς μια λογική συναίνεσης (E.A.). 

Η Ελλάδα καταδικάστηκε σε δύο σημαντικές υποθέσεις: για υπερβολική αστυνομική βία κατά Ρομά με διαδικαστικές πλημμέλειες ως προς τη διερεύνηση φυλετικών κινήτρων (Παναγιωτόπουλος) και για τις κακές συνθήκες κράτησης ασθενούς κρατουμένου στο Νοσοκομείο Κορυδαλλού (Πουλόπουλος). 

Επίσης αξιοσημείωτη είναι η ρητή καταδίκη της πρακτικής εγκλεισμού κατηγορουμένων σε μεταλλικό κλουβί κατά τη δικαστική διαδικασία (Bagirov), καθώς και η επέκταση της προστασίας σε περιπτώσεις διαδικτυακής ρητορικής μίσους και απειλών (Ilareva, βλ. και αρθρ. 8). Η απόφαση Tsaava του Τμήματος Ευρείας Σύνθεσης θεσπίζει, τέλος, ελάχιστες απαιτήσεις για τη χρήση βλημάτων κινητικής ενέργειας από τις δυνάμεις τάξης.

1.  Παναγιωτόπουλος κ.α. κατά Ελλάδας της 21.01.25 (αριθ. προσφ. 44758/20)

Υπερβολική αστυνομική βία σε βάρος Ρομά. Αναποτελεσματική έρευνα. Μη διερεύνηση φυλετικών διακρίσεων. Καταδίκη της Ελλάδος.

Οι προσφεύγοντες, Αθανάσιος Παναγιωτόπουλος, Ιωάννης Μπέκος και Βασίλειος Λουκάς, είναι τρεις Έλληνες υπήκοοι. Είναι Ρομά.

Στις 8 Οκτωβρίου 2016 οι προσφεύγοντες συνελήφθησαν μετά από τροχαίο ατύχημα στο οποίο ενεπλάκησαν μετά από καταδίωξη της αστυνομίας, όπου το αυτοκίνητό τους συγκρούστηκε με αυτό της αστυνομίας. 

Οι προσφεύγοντες ισχυρίστηκαν ότι κατά τη σύλληψή τους, υπέστησαν σωματική βία, (κλωτσιές, γροθιές), από αστυνομικούς, για να τους αποσπάσουν ομολογίες για ποινικά αδικήματα και χρησιμοποιήθηκαν εναντίον τους ρατσιστικές προσβολές. Υποστήριξαν επίσης ότι η έρευνα σχετικά με τις καταγγελίες τους ήταν ανεπαρκής και δεν διερευνήθηκε η καταγγελία περί φυλετικών διακρίσεων και ότι οι ενέργειες της αστυνομίας υποκινήθηκαν από την εθνότητά τους ως Ρομά.

Ο πρώτος προσφεύγων, νοσηλεύτηκε δύο ημέρες αργότερα παραπονούμενος για πόνους στο στήθος, με τραύματα στα γεννητικά του όργανα. Οι δεύτερος και τρίτος προσφεύγοντες ισχυρίστηκαν ότι τραυματίστηκαν επίσης., ο δε τρίτος εμφάνισε ορατά τραύματα, συμπεριλαμβανομένων μωλώπων γύρω από το μάτι. 

Το Δικαστήριο του Στρασβούργου έκρινε ότι υπήρξε: α) αναποτελεσματική έρευνα σχετικά με τους ισχυρισμούς κακομεταχείρισης των τριών προσφευγόντων Ρομά, από την αστυνομία κατά τη σύλληψη, μεταφορά και κράτησή τους στο αστυνομικό τμήμα, β) παράλειψη των αρχών να λάβουν όλα τα δυνατά μέτρα για να διερευνήσουν εάν οι διακρίσεις σε βάρος τους ως Ρομά μπορούσαν να παίξουν ρόλο στα επίμαχα γεγονότα και διαπίστωσε παραβίαση του διαδικαστικού σκέλους του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ και σε συνδυασμό με το άρθρο 14.

Το ΕΔΔΑ έκρινε επίσης ότι χρησιμοποιήθηκε υπερβολική βία από τους αστυνομικούς για να ξεπεράσουν την υποτιθέμενη αντίσταση του πρώτου και τρίτου των προσφευγόντων κατά την σύλληψή τους και διαπίστωσε απάνθρωπη μεταχείριση σε βάρος τους και παραβίαση του ουσιαστικού σκέλους του άρθρου 3. Δεν αποδείχθηκε όμως ότι οι ρατσιστικές συμπεριφορές έπαιξαν ρόλο στην κακομεταχείρισή τους.

Το Δικαστήριο τέλος έκρινε ότι οι μικρές εκδορές στον δεύτερο προσφεύγοντα δεν επαρκούσαν για να φτάσουν το απαιτούμενο όριο του άρθρου 3 και ότι δεν παρουσιάστηκαν αποδεικτικά στοιχεία ικανά να μετατοπίσουν το βάρος της απόδειξης στην εναγόμενη κυβέρνηση. Δεδομένης της έλλειψης αποτελεσματικής έρευνας, το Δικαστήριο δεν μπόρεσε να καταλήξει στο συμπέρασμα εάν ο δεύτερος προσφεύγων υπέστη κακομεταχείριση.

Το ΕΔΔΑ επιδίκασε για ηθική βλάβη: 20.000 ευρώ στον πρώτο προσφεύγοντα, 12.000 ευρώ στον δεύτερο και 20.000 ευρώ στον τρίτο.

2.  Πουλόπουλος κατά Ελλάδας της 20.03. 2025 (αριθ. προσφ. 27936/18)

Υπερπληθυσμός, κακές συνθήκες υγιεινής και απουσία ειδικής διατροφής στο Νοσοκομείο Φυλακών Κορυδαλλού. Καταδίκη της Ελλάδας.

Ο προσφεύγων καταδικάστηκε για ληστεία. Κατά τον χρόνο κράτησής του διαγνώσθηκε με διάχυτο ηπατικό καρκίνο, καθώς και με ηπατική κίρρωση. Ο ασθενής κρατούμενος κατήγγειλε τις κακές συνθήκες κράτησης στο Νοσοκομείο των Φυλακών Κορυδαλλού μεταξύ 1ης Μαρτίου και 27ης Αυγούστου 2018, ιδίως για τον υπερπληθυσμό, την κακή υγιεινή και την απουσία του προβλεπόμενου ειδικού καθεστώτος διατροφής, καθώς και για την έλλειψη αποτελεσματικής προσφυγής. Ισχυρίστηκε ότι οι συνθήκες ήταν ασυμβίβαστες με την ιατρική του κατάσταση, και για την έλλειψη αποτελεσματικής προσφυγής στο θέμα αυτό. Αναφέρθηκε στα άρθρα 3 και 13 της Σύμβασης.

Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι οι καταγγελίες του κρατουμένου, επιβεβαιώθηκαν από την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων που συντάχθηκε μετά την επίσκεψή της στο Νοσοκομείο των Φυλακών τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 2019. Υπό τα δεδομένα αυτά, το Δικαστήριο εκτίμησε ότι οι ανεπαρκείς συνθήκες κράτησης ήταν διαπιστωμένες, ιδίως όσον αφορά τον υπερπληθυσμό, την κακή υγιεινή και την απουσία κατάλληλου καθεστώτος διατροφής και διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ.

Το Δικαστήριο του Στρασβούργου έκρινε επίσης ότι ο προσφεύγων δεν είχε αποτελεσματικό ένδικο μέσο για να παραπονεθεί για τις συνθήκες της κράτησής του. Έτσι διαπίστωσε και παραβίαση του άρθρου 13 της Σύμβασης.

Το ΕΔΔΑ επιδίκασε 8.000 ευρώ για ηθική βλάβη.

3.  Cioffi κατά Ιταλίας της 05.06.2025 (αριθ. προσφ. 17710/15)

Κακομεταχείριση ασκουμένου δικηγόρου σε αστυνομικό τμήμα γιατί ρώτησε γιατί κρατείται χωρίς να έχει συλληφθεί επίσημα. Απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση.

Ο προσφεύγων, τότε ασκούμενος δικηγόρος, συμμετείχε στις διαδηλώσεις κατά της παγκοσμιοποίησης που πραγματοποιήθηκαν στη Νάπολη τον Μάρτιο του 2001. 

Συνελήφθη και μεταφέρθηκε σε αστυνομικό τμήμα, όπου υπέστη κακομεταχείριση από αστυνομικούς όταν δήλωσε ότι ήταν ασκούμενος δικηγόρος και ρώτησε γιατί κρατούνταν χωρίς να έχει συλληφθεί επίσημα. Συγκεκριμένα τον έδειραν, τον έβαλαν να γονατίσει με τα χέρια πίσω από το κεφάλι και τον υπέβαλαν σε λεκτική και σωματική κακοποίηση. 

Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι τα γεγονότα της κακομεταχείρισής του από την αστυνομία είχαν διαπιστωθεί σαφώς από τα ιταλικά δικαστήρια, τα οποία τα χαρακτήρισαν ως «ιδιαιτέρως επαχθή». Επίσης, έκρινε ότι η έρευνα που διεξήχθη ήταν ανεπαρκής, δεδομένου ότι ενώ 31 αστυνομικοί είχαν κατηγορηθεί για πολλαπλά αδικήματα σε σχέση με τα γεγονότα αυτά, οι περισσότερες διώξεις είχαν παύσει λόγω παραγραφής. 

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 3 (απαγόρευση απάνθρωπης και εξευτελιστικής μεταχείρισης) τόσο όσον αφορά την κακομεταχείριση του προσφεύγοντος από την αστυνομία (ουσιαστικό σκέλος) όσο και για την ανεπάρκεια της επακόλουθης έρευνας (διαδικαστικό σκέλος άρθρου 3) και επιδίκασε τον προσφεύγοντα 30.000 ευρώ για ηθική βλάβη.

4.  Bagirov κ.α. κατά Αζερμπαϊτζάν της 11.02.25 (αριθ. προσφ. 34582/16 και 2 άλλες)

Η τοποθέτηση κατηγορουμένων σε μεταλλικό κλουβί στην ακροαματική διαδικασία συνιστά εξευτελιστική μεταχείριση.

Οι προσφεύγοντες, μεταξύ των οποίων ηγέτης μη αναγνωρισμένου θρησκευτικού κινήματος, τοποθετήθηκαν κατά την εκδίκαση των προσφυγών κατά της προσωρινής κρατήσής τους σε μεταλλικό κλουβί εντός της δικαστικής αιθούσης. Το Δικαστήριο επανέλαβε την πάγια νομολογία του ότι η πρακτική αυτή συνιστά αφ' εαυτής προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Διαπιστώθηκε παραβίαση του άρθρου 3, καθώς και του άρθρου 5 § 3 λόγω στερεότυπης αιτιολογίας παράτασης της προσωρινής κράτησης και άρνησης εφαρμογής εναλλακτικών μέτρων. Επιδικάστηκαν 3.900 ευρώ σε κάθε προσφεύγοντα για ηθική βλάβη.

5.  Derrek κ.α. κατά Ρωσίας της 29.04.2025 (αριθ. προσφ. 31712/21)

Ομοφοβική επίθεση κατά ΛΟΑΤΚΙ. Εξευτελιστική μεταχείριση και παράνομη κράτηση με κίνητρα εισαγωγής διακρίσεων. Παραβίαση άρθρων 3, 5 και 11.

Οι έξι προσφεύγοντες συμμετείχαν σε εργαστήριο για τα δικαιώματα ΛΟΑΤΚΙ+ στις 5.12. 2020 στο Γιαροσλάβλ. Βάσει ανώνυμης καταγγελίας για διακίνηση ναρκωτικών, αστυνομία και ειδικές δυνάμεις πραγματοποίησαν έφοδο, διέταξαν τους συμμετέχοντες να σταθούν με το πρόσωπο στον τοίχο για πάνω από 30 λεπτά, προέβησαν σε σωματική έρευνα και ανάκριση, ενώ ο επικεφαλής της τοπικής αστυνομίας χρησιμοποίησε ομοφοβικούς χαρακτηρισμούς. Όλοι μεταφέρθηκαν υποχρεωτικά σε νοσοκομείο για έλεγχο χρήσης ναρκωτικών, με αρνητικά αποτελέσματα.

Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η σωματική έρευνα και ο υποχρεωτικός τοξικολογικός έλεγχος, απουσία οποιασδήποτε ένδειξης τέλεσης αδικήματος, αποτελούσαν εκ προθέσεως ταπείνωση με ομοφοβικά κίνητρα. 

Διαπιστώθηκαν παραβιάσεις του ουσιαστικού και διαδικαστικού σκέλους του άρθρου 3 σε συνδυασμό με το άρθρο 14, του άρθρου 5 § 1 και του άρθρου 11, με επιδίκαση 20.000 ευρώ στην κ. Yerokh και 16.000 ευρώ σε έκαστο των λοιπών.

6.  L. κ.α. κατά Γαλλίας της 24.04.2025 (αριθ. προσφ. 46949/21, 24989/22, 39759/22)

Βιασμός ανηλίκων. Έλλειψη συναίνεσης. Θετικές υποχρεώσεις. Δευτερογενής θυματοποίηση. Παραβίαση άρθρων 3, 8 και 14 της ΕΣΔΑ.

Οι τρεις προσφεύγουσες, οι L., H.B. και M.L., ήταν ηλικίας 13, 14 και 16 ετών αντιστοίχως κατά τον χρόνο που υπέστησαν τις καταγγελλόμενες σεξουαλικές επιθέσεις. Κατήγγειλαν πράξεις βιασμού ενώπιον των γαλλικών αρχών, ωστόσο οι ποινικές διαδικασίες κατέληξαν είτε σε απαλλαγή, είτε σε καταδίκη για ελαφρύτερα αδικήματα.

Η πρώτη προσφεύγουσα (L.), ηλικίας 13-14 ετών, με σοβαρά ψυχιατρικά προβλήματα και πολλαπλές νοσηλείες, κατήγγειλε επανειλημμένους βιασμούς από πυροσβέστες ηλικίας περίπου 21 ετών, που υπηρετούσαν σε στρατώνα πλησίον της οικίας της. Τα εθνικά δικαστήρια απέρριψαν τον χαρακτηρισμό ως βιασμού, εκτιμώντας ότι η ανήλικη διέθετε την απαιτούμενη κατανόηση για να συναινέσει στις σεξουαλικές πράξεις, ενώ επικαλέστηκαν τη «συνήθη επιτυχία των πυροσβεστών με το γυναικείο φύλο». Η διαδικασία διήρκεσε σχεδόν 12 έτη.

Η δεύτερη προσφεύγουσα (H.B.), ηλικίας 14 ετών, υπέστη βιασμό ενώ βρισκόταν σε κατάσταση σοβαρής μέθης από δύο ενήλικες άνδρες 21 και 29 ετών. Επρόκειτο για την πρώτη της σεξουαλική εμπειρία. Τα δικαστήρια επικεντρώθηκαν στην «ενεργή» συμμετοχή της σε παιχνίδι κατανάλωσης αλκοόλ, αγνοώντας την αδυναμία της να συναινέσει λόγω μέθης.

Η τρίτη προσφεύγουσα (M.L.), ηλικίας 16 ετών, υπέστη πρωκτική διείσδυση παρά τις επανειλημμένες αρνήσεις της, ενώ βρισκόταν υπό την επήρεια αλκοόλ και κάνναβης. Ο δράστης παραδέχθηκε ότι αγνόησε το «όχι» της. Τα δικαστήρια αποδέχθηκαν την εκδοχή του δράστη, χαρακτηρίζοντας τη διείσδυση ως «τυχαία». Η διαδικασία διήρκεσε σχεδόν 9 έτη.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ομόφωνα παραβίαση των άρθρων 3 και 8 της ΕΣΔΑ και στις τρεις υποθέσεις, καθώς και παραβίαση του άρθρου 14 στην υπόθεση της L. λόγω διακριτικής μεταχείρισης βάσει φύλου. Οι επιδικασθείσες αποζημιώσεις ανήλθαν σε 25.000, 15.000 και 15.000 ευρώ αντιστοίχως.

7.  Pedev κατά Βουλγαρίας της 27.05.2025 (αριθ. προσφ. 27165/21)

Μη αναγκαίο δέσιμο συλληφθέντος διαδηλωτή σε κρεβάτι νοσοκομείου. Εξευτελιστική μεταχείριση.

Ο προσφεύγων, συμμετέχων σε διαδήλωση το 2020, παρέμεινε δεμένος με δεσμά στα πόδια και χειροπέδες σε κρεβάτι νοσοκομείου, ακόμη και κατά τη διάρκεια επίσκεψης της μητέρας του. Το Δικαστήριο έκρινε ότι το μέτρο, έστω και διάρκειας μιας ημέρας, δεν ήταν απολύτως αναγκαίο και προκάλεσε αισθήματα ταπείνωσης. Αντιθέτως, ως προς τις καταγγελίες αστυνομικής βίας κατά τη σύλληψη, ο προσφεύγων είχε απωλέσει την ιδιότητα του θύματος, καθόσον οι βουλγαρικές αρχές διεξήγαγαν το 2022 νέα και αποτελεσματική έρευνα.

Διαπιστώθηκε παραβίαση αμφοτέρων των σκελών του άρθρου 3 ως προς την ακινητοποίηση στο νοσοκομείο, με επιδίκαση 6.500 ευρώ για ηθική βλάβη και 3.510 ευρώ για έξοδα.

8.  Ν.Τ. κατά Κύπρου της 03.07.2025 (αριθ. προσφ. 28150/22)

Αναποτελεσματική έρευνα για καταγγελία βιασμού γυναίκας και υιοθέτηση σεξιστικών στερεοτύπων. Δευτερογενής θυματοποίηση κα­ταγγέλλουσας. Καταδίκη της Κύπρου. 

Η προσφεύγουσα, το 2021 κατήγγειλε στην αστυνομία ότι είχε βιαστεί από τον Α.Τ., με τον οποίο διατηρούσε προηγουμένως φιλικές και ερωτικές σχέσεις. Η αστυνομία διενήργησε έρευνα, έλαβε καταθέσεις από την ίδια, φίλους και ψυχολόγους της, καθώς και από τον καταγγελλόμενο και τρίτους, και διαβίβασε τον φάκελο στην εισαγγελία με εισήγηση για ποινική δίωξη. Η υπόθεση παραπέμφθηκε στο Κακουργιοδικείο με την κατηγορία του βιασμού.

Κατόπιν συμπληρωματικών καταθέσεων της προσφεύγουσας και αξιολόγησης των στοιχείων, η Εισαγγελία επανεξέτασε την υπόθεση, επικεντρώνοντας σε εσωτερικές αντιφάσεις και στο αν ο κατηγορούμενος μπορούσε να νομίζει ότι υπήρξε συναίνεση, λαμβάνοντας υπόψη, μεταξύ άλλων, το παρελθόν των δύο, τα μηνύματα που αντάλλαξαν, καθώς και την έκφραση ενοχής και συμπάθειας της προσφεύγουσας προς τον καταγγελλόμενο. Τελικά, ο Αναπληρωτής Γενικός Εισαγγελέας διέταξε την παύση της ποινικής δίωξης λόγω αμφιβολιών ως προς την αξιοπιστία της προσφεύγουσας και τις πιθανότητες επιτυχίας στο δικαστήριο, χωρίς να της επιτραπεί ουσιαστική πρόσβαση στον φάκελο και χωρίς να της χορηγηθεί αιτιολογημένη ενημέρωση. 

Η προσφεύγουσα προσέφυγε στο ΕΔΔΑ, επικαλούμενη παραβίαση των άρθρων 3, 8 και 14, υποστηρίζοντας ότι οι αρχές δεν διεξήγαγαν αποτελεσματική έρευνα, ακολουθώντας στερεότυπες και σεξιστικές πρακτικές, ενώ υφίστατο διακριτική μεταχείριση λόγω φύλου.

Το Στρασβούργο επισήμανε ότι η γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε από τους εισαγγελείς κατά την αξιολόγηση της υπόθεσης μετέφερε προκαταλήψεις και σεξιστικά στερεότυπα, ικανά να αποθαρρύνουν την εμπιστοσύνη των γυναικών, ως θυμάτων έμφυλης βίας, στο δικαστικό σύστημα.

Το Δικαστήριο έκρινε ότι οι κυπριακές αρχές απέτυχαν στην θετική τους υποχρέωση να διερευνήσουν ουσιαστικά το ζήτημα της έλλειψης συναίνεσης, να αξιολογήσουν συνολικά τα αποδεικτικά στοιχεία με γνώμονα το ιδιαίτερο ψυχολογικό πλαίσιο των θυμάτων σεξουαλικής βίας και να προστατεύσουν την αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα της προσφεύγουσας ως θύματος. Οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν για την αξιολόγηση της γνησιότητας της συναίνεσης της προσφεύγουσας της στέρησαν την κατάλληλη προστασία και την εξέθεσαν σε δευτερογενή θυματοποίηση

Η απόφαση παύσης της ποινικής δίωξης, βασιζόμενη σε στερεότυπα που προκαλούν ενοχή, ηθικολογία και σεξισμό, οδήγησε σε δευτερογενή θυματοποίηση και διάκριση λόγω φύλου. 

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση των άρθρων 3 και 8 ως προς τις θετικές υποχρεώσεις του κράτους για αποτελεσματική έρευνα και προστασία της προσφεύγουσας, καθώς και παραβίαση του άρθρου 14 σε συνδυασμό με τα άρθρα 3 και 8 λόγω διακρίσεων και στερεότυπης μεταχείρισης. Επιδίκασε 20.000 ευρώ για ηθική βλάβη και 15.470 ευρώ για δικαστικά έξοδα.

9.  E.A. και Association Européenne contre les violences faites aux femmes au travail κατά Γαλλίας της 04.09.2025 (αριθ. προσφ. 30556/22)

Ανεπαρκές νομικό πλαίσιο για μη συναινετικές σεξουαλικές πράξεις και ελλιπείς διαδικαστικές εγγυήσεις για σεξουαλική βία στην εργασία. Καταδίκη Γαλλίας για παραβιάσεις άρθρων 3 και 8 της ΕΣΔΑ.

Η πρώτη προσφεύγουσα, τεχνικός φαρμακείου νοσοκομείου, υπέστη συστηματική σεξουαλική βία και ψυχολογικό εξαναγκασμό από τον προϊστάμενό της, αρχιφαρμακοποιό. Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ότι η εξάρτηση του γαλλικού ποινικού δικαίου από την απόδειξη «βίας, εξαναγκασμού, απειλής ή εξαπάτησης», χωρίς ρητή αναφορά στη συναίνεση, δημιουργεί νομική αβεβαιότητα και αποτυγχάνει να προστατεύσει επαρκώς τα θύματα, ιδίως σε περιπτώσεις ψυχολογικού εξαναγκασμού ή ακινητοποίησης από τον φόβο.

Η έρευνα απέτυχε να λάβει υπόψη το εξαναγκαστικό περιβάλλον, την ανισορροπία εξουσίας και την ψυχολογική ευπάθεια του θύματος. Το Δικαστήριο επέκρινε ιδιαίτερα τη χρήση ενός ταπεινωτικού «συμβολαίου κυρίου-δούλου» ως απόδειξης συναίνεσης, ως συνιστώσα δευτερογενή θυματοποίηση.

Διαπιστώθηκαν παραβιάσεις των άρθρων 3 και 8 (ουσιαστικές και διαδικαστικές θετικές υποχρεώσεις), με επιδίκαση 20.000 ευρώ στην πρώτη προσφεύγουσα.

10.  Cantemir κατά Ρουμανίας της 16.09.2025 (αριθ. προσφ. 9915/19)

Μη αποτελεσματική έρευνα για κακομεταχείριση στις διαδηλώσεις κατά του καθεστώτος του Δεκεμβρίου του 1989. Παραβίαση διαδικαστικού σκέλους του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ.

Ο προσφεύγων υπέστη κακομεταχείριση από στρατιωτικές δυνάμεις (miliţia) στις 21.12.1989 στο Βουκουρέστι, υποστάς κτυπήματα με αμβλέα αντικείμενα, σπάσιμο δοντιών και πρόσδεση με σχοινιά ενώ αιμορραγούσε. Η έρευνα, που άνοιξε αυτεπαγγέλτως το 1990, χαρακτηρίστηκε από υπερβολική διάρκεια και διαδικαστικές παραλείψεις. Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του διαδικαστικού σκέλους του άρθρου 3 και επιδίκασε 12.500 ευρώ για ηθική βλάβη.

11.  A.J. και L.E. κατά Ισπανίας της 23.10. 2025 (αριθ. προσφ. 40312/23 και 40388/23)

Σεξουαλική επίθεση με χρήση χημικών ουσιών. Απώλεια και χειραγώγηση αποδεικτικών στοιχείων. Αναποτελεσματική και μη ανεξάρτητη έρευνα. Παραβίαση διαδικαστικού σκέλους άρθρων 3 και 8.

Οι προσφεύγουσες κατήγγειλαν τον Δεκέμβριο 2016 σεξουαλική επίθεση μετά από ενδεχόμενη χορήγηση ουσιών σε μπαρ της Παμπλόνα. Κατά τη διάρκεια της έρευνας διαπιστώθηκε ότι ένας εκ των υπόπτων ήταν γαμπρός αστυνομικού που υπηρετούσε στην ερευνητική μονάδα (UFAM), ενώ κρίσιμα αποδεικτικά στοιχεία εξαφανίστηκαν υπό αστυνομική φύλαξη: η πλήρης έκθεση ψηφιακής εγκληματολογικής εξέτασης του κινητού τηλεφώνου ενός υπόπτου, βιντεοληπτικά υλικά από τις κάμερες του μπαρ (ελλιπή και τροποποιημένα), καθώς και ο σκληρός δίσκος αποθήκευσης εγκληματολογικών δεδομένων (διαγραφείς και αντικατασταθείς).

Η δικαστική έρευνα διήρκεσε σχεδόν έξι έτη χωρίς ποινική δίωξη. Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ότι η συστηματική απώλεια και καταστροφή κρίσιμων αποδεικτικών στοιχείων, σε συνδυασμό με τη στενή οικογενειακή σχέση υπόπτου και μέλους της ερευνητικής μονάδας, υπονόμευσε θεμελιωδώς την αποτελεσματικότητα της έρευνας. Διαπιστώθηκε παραβίαση του διαδικαστικού σκέλους των άρθρων 3 και 8, με επιδίκαση 20.000 ευρώ σε κάθε προσφεύγουσα.

12.  Nayyem κατά Ουκρανίας της 18.12.2025 (αριθ. προσφ. 21174/23)

Αναποτελεσματική έρευνα για κακομεταχείριση βουλευτή από ιδιώτες. Παραβίαση διαδικαστικού σκέλους άρθρου 3 της ΕΣΔΑ.

Ο προσφεύγων είναι Ουκρανός πολιτικός, ο οποίος κατά τον κρίσιμο χρόνο ήταν μέλος του Ουκρανικού Κοινοβουλίου. Στις 30 Απριλίου 2018, κατά τη διάρκεια φιλονικίας μετά από τροχαίο ατύχημα, ο προσφεύγων ξυλοκοπήθηκε και χτυπήθηκε επανειλημμένως στο κεφάλι από ομάδα ιδιωτών. Ως αποτέλεσμα, ο προσφεύγων υπέστη κάταγμα σιαγόνας, κλειστή κρανιοεγκεφαλική κάκωση, διάσειση και μώλωπες. Την 1η Μαΐου 2018 υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση στη σιαγόνα.

Την ίδια ημέρα του συμβάντος κινήθηκε ποινική έρευνα για αδικήματα χουλιγκανισμού και πρόκληση σωματικών βλαβών. 

Στις 30 Ιουνίου 2020 το πρωτοβάθμιο δικαστήριο αθώωσε τους κατηγορουμένους. Το Εφετείο και το Ανώτατο Δικαστήριο επικύρωσαν την αθωωτική απόφαση. Τα δικαστήρια έκριναν ότι η εισαγγελία δεν προσκόμισε έγγραφα που να αποδεικνύουν ότι οι ανακριτές και εισαγγελείς είχαν εξουσιοδοτηθεί να διενεργήσουν την ποινική διαδικασία. Ως εκ τούτου, όλα τα αποδεικτικά στοιχεία που συλλέχθηκαν κατά το προδικαστικό στάδιο κρίθηκαν απαράδεκτα, συμπεριλαμβανομένων των βιντεοσκοπήσεων από κάμερες ασφαλείας, των εκθέσεων ανάλυσης βίντεο και των αποτελεσμάτων της ιατροδικαστικής εξέτασης.

Το ΕΔΔΑ εξέτασε την προσφυγή αποκλειστικά υπό το πρίσμα του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ. Το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι το άρθρο 3 απαιτεί από τις αρχές να διενεργούν αποτελεσματική έρευνα σε περιπτώσεις κακομεταχείρισης, ακόμη και όταν αυτή προέρχεται από ιδιώτες. Οι διαδικαστικές απαιτήσεις εκτείνονται και στο στάδιο της δίκης, προκειμένου να διασφαλίζεται ο αποτρεπτικός χαρακτήρας του δικαιοδοτικού συστήματος.

Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι οι βιντεοσκοπήσεις και οι σχετικές εκθέσεις περιείχαν αντικειμενικές πληροφορίες καίριας σημασίας για την υπόθεση, δεδομένου ότι οι καταθέσεις του προσφεύγοντος και των κατηγορουμένων ήταν ριζικά αντιφατικές. Η αδυναμία των αρχών να διασφαλίσουν την ορθή διαδικασία απαγγελίας κατηγοριών και συλλογής αποδεικτικών στοιχείων υπονόμευσε την αποτελεσματική δίωξη. 

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του διαδικαστικού σκέλους του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ και επιδίκασε στον προσφεύγοντα 3.000 ευρώ για ηθική βλάβη. 

13.  Tsaava κ.α. κατά Γεωργίας της 11.12. 2025 (αριθ. προσφυγών 13186/20 και 4 άλλες)

Διάλυση διαδήλωσης με βλήματα κινητικής ενέργειας. Τραυματισμός δημοσιογράφων και διαδηλωτών. Παραβίαση άρθρων 3, 10 και 11.

Το ΕΔΔΑ (Τμήμα Μείζονος Συνθέσεως) διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ (απαγόρευση απάνθρωπης μεταχείρισης) τόσο στην ουσιαστική όσο και στη δικονομική του πτυχή σε βάρος 24 προσφευγόντων (δημοσιογράφων, ειρηνικών διαδηλωτών και παρευρισκομένων), που τραυματίστηκαν από βλήματα κινητικής ενέργειας και σωματική κακομεταχείριση κατά τη διάλυση διαδήλωσης έξω από το Κοινοβούλιο της Γεωργίας στις 20-21 Ιουνίου 2019. 

Το Δικαστήριο διαπίστωσε επίσης παραβίαση του άρθρου 10 (ελευθερία έκφρασης) ως προς 14 δημοσιογράφους και παραβίαση του άρθρου 11 (ελευθερία συνάθροισης) ως προς 11 διαδηλωτές. Το ΕΔΔΑ καθιέρωσε ελάχιστες απαιτήσεις για τη χρήση βλημάτων κινητικής ενέργειας και διέταξε ατομικά και γενικά μέτρα εκτέλεσης.

Το ΕΔΔΑ επιδίκασε: α) αποζημιώσεις σε 4 προσφεύγοντες για απώλεια οφθαλμού από 75.000 - 85.000 ευρώ στον καθένα, β) για ηθική βλάβη  από 5.000-30.000 ευρώ σε κάθε προσφεύγοντα και γ) 38.414 ευρώ για δικαστική δαπάνη.

14.  Fernandez Iradi κατά Γαλλίας της 04.12. 2025 (αριθ. προσφ. 23421/21)

Ιατρική περίθαλψη κρατουμένου. Η θεραπεία πρέπει να είναι αντίστοιχη της διάγνωσης. Καταδίκη για εξευτελιστική μεταχείριση.

Ο προσφεύγων, Ισπανός υπήκοος γεννηθείς το 1971, τέθηκε υπό κράτηση στη Γαλλία τον Δεκέμβριο 2003 και καταδικάστηκε μεταξύ 2008 και 2009 σε τρεις ποινές κάθειρξης (συνολικά 30 ετών) για τρομοκρατία. Τον Ιούνιο 2012 επανήλθε στο σωφρονιστικό κατάστημα Lanne­mezan της Γαλλίας. Τον Δεκέμβριο 2012 διαγνώστηκε με σκλήρυνση κατά πλάκας και τον Απρίλιο 2013 ξεκίνησε φαρμακευτική αγωγή πρώτης γραμμής.

Ο προσφεύγων υπέβαλε δύο αιτήσεις αναστολής εκτέλεσης της ποινής του για λόγους υγείας, το 2013 και το 2018. Οι ιατρικές πραγματογνωμοσύνες του 2015 και 2019 έκριναν ότι η κατάσταση της υγείας του ήταν συμβατή με την κράτησή του, υπό την προϋπόθεση παροχής συγκεκριμένων θεραπειών: ετήσια νευρολογική παρακολούθηση, εβδομαδιαίες συνεδρίες φυσικοθεραπείας τουλάχιστον τριάντα λεπτών, ψυχολογική υποστήριξη και θεραπεία δεύτερης γραμμής σε περίπτωση επιδείνωσης.

Τον Φεβρουάριο 2020, το Τμήμα Εκτέλεσης Ποινών του Εφετείου απέρριψε την αίτηση αναστολής, κρίνοντας ότι οι προϋποθέσεις περίθαλψης μπορούσαν να εξασφαλιστούν εντός του σωφρονιστικού καταστήματος. Ωστόσο, υπογράμμισε ότι εναπόκειτο στις αρμόδιες αρχές να διασφαλίσουν την πλήρη εφαρμογή της προβλεπόμενης ιατρικής φροντίδας.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ότι μετά την απόφαση του Φεβρουαρίου 2020, ο προσφεύγων δεν έλαβε νευρολογική παρακολούθηση μέχρι τον Μάρτιο 2022, παρά την σύσταση για ετήσια παρακολούθηση. Επιπλέον, δεν του παρασχέθηκαν εβδομαδιαίες συνεδρίες φυσικοθεραπείας, αλλά μόνο μία κάθε 2 έως 3 εβδομάδες. Το Δικαστήριο σημείωσε ότι η θεραπεία δεύτερης γραμμής δεν εφαρμόστηκε λόγω επιφυλάξεων που εξέφρασε ο ίδιος ο προσφεύγων, ο οποίος επίσης αρνήθηκε την ψυχολογική υποστήριξη.

Το Δικαστήριο περιόρισε τον έλεγχό του στην επαλήθευση της τήρησης των θετικών υποχρεώσεων, που είχαν καθοριστεί από τα εθνικά δικαστήρια. Έκρινε ότι η ιατρική περίθαλψη που είχε συνταγογραφηθεί τόσο από τους πραγματογνώμονες όσο και από το Τμήμα Εκτέλεσης Ποινών, και η οποία αποτελούσε προϋπόθεση για την συμβατότητα της κράτησης με το άρθρο 3, δεν κατέστη δυνατόν να διασφαλιστεί αποτελεσματικά, χωρίς το εναγόμενο Κράτος να αμφισβητήσει το γεγονός αυτό ή να παράσχει πειστική εξήγηση.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε, με ψήφους 6 έναντι 1, παραβίαση του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ. Διευκρίνισε ωστόσο ότι η διαπίστωση παραβίασης δεν συνεπάγεται την απόλυση του προσφεύγοντος, δεδομένου ότι αυτός αρνήθηκε ορισμένες θεραπείες χωρίς να προκύπτει εμφανής επιδείνωση της υγείας του.

Το Δικαστήριο επιδίκασε 10.000 ευρώ για ηθική βλάβη και 11.840 ευρώ για δικαστικά έξοδα.

15.  Bednarek κ.α. κατά Πολωνίας της 10.07. 2025 (αριθ. προσφ. 58207/14)

Καταδίκη για σωματικές βλάβες και απειλές σε βάρος ομοφύλων χωρίς συνεκτίμηση του κινήτρου μίσους. Καταδίκη για εξευτελιστική μεταχείριση. 

ΑΡΘΡΟ 4

Συνοπτικό σχόλιο: Η νομολογία του 2025 επί του άρθρου 4 αναδεικνύει τη διασταυρούμενη ευαλωτότητα (intersectional vulnerability) ως κομβική έννοια στην προστασία ατόμων με αναπηρία από εκμετάλλευση στο πλαίσιο διαδικασιών αποϊδρυματοποίησης, όπου η υπόθεση I.C. κατά Μολδαβίας παρουσιάζει υποδειγματική συνδυαστική εφαρμογή των άρθρων 3, 4, 8 και 14.

I.C. κατά Μολδαβίας της 27.02.2025 (αριθ. προσφ. 36436/22)

Καταγγελίες γυναίκας με διανοητική αναπηρία για αναγκαστική εργασία και σεξουαλική κακοποίηση. Ανεπαρκής διερεύνηση των ισχυρισμών της. Καταδίκη για πολλαπλές παραβιάσεις.

Η προσφεύγουσα, γυναίκα με διανοητική αναπηρία στερούμενη της δικαιοπρακτικής ικανότητας από το 2011, απομακρύνθηκε το 2013 από την κρατική φροντίδα για να ζήσει σε αγρόκτημα στο πλαίσιο διαδικασίας «αποϊδρυματοποίησης». Μετά από πέντε έτη διέφυγε και, με τη βοήθεια ΜΚΟ, κατέθεσε μήνυση κατά του ζεύγους ιδιοκτητών του αγροκτήματος για αναγκαστική εργασία και σεξουαλική κακοποίηση. Το ζεύγος αθωώθηκε.

Το Δικαστήριο σημείωσε ότι, ενώ το ποινικό πλαίσιο ήταν επαρκές, το διοικητικό πλαίσιο περί αποϊδρυματοποίησης ατόμων με διανοητική αναπηρία εμφάνιζε σοβαρές ελλείψεις. Οι αρχές δεν έλαβαν μέτρα προστασίας, ούτε διερεύνησαν επαρκώς τους ισχυρισμούς, επιδεικνύοντας διακριτή στάση λόγω της διπλής ευαλωτότητάς της (φύλο και αναπηρία).

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ομόφωνα παραβιάσεις των άρθρων 3, 4, 8 και 14, και επιδίκασε 35.000 ευρώ για ηθική βλάβη.

ΑΡΘΡΟ 5

Συνοπτικό σχόλιο: Η νομολογία του 2025 επί του άρθρου 5 χαρακτηρίζεται από την αυστηρή επιμονή του Δικαστηρίου στην τήρηση των τυπικών εγγυήσεων (σύνταξη έκθεσης σύλληψης, εξατομικευμένη αξιολόγηση, εύλογη υπόνοια), καθώς και στη διάκριση μεταξύ de facto και τυπικής σύλληψης (Ishk­hanyan, Siedlecka, Atanasije Ristić). Ιδιαίτερης σημασίας είναι η απόφαση Selahattin Demirtaş (αριθ. 4), όπου το Δικαστήριο, εμμένοντας στη νομολογία του Τμήματος Ευρείας Σύνθεσης επί της υπόθεσης αριθ. 2, διαπίστωσε εκ νέου καταχρηστικό σκοπό κατά το άρθρο 18, αναδεικνύοντας τη σταθερή αντίστασή του σε προσπάθειες παράκαμψης των αποφάσεών του μέσω νέου νομικού χαρακτηρισμού των ιδίων πραγματικών περιστατικών. Η υπόθεση Nsingi κατά Ελλάδος συνιστά σοβαρή καταδίκη για φαινόμενο δικαστικής αποφάσεως στερούμενης παντελώς αιτιολογίας σε υπόθεση ταυτοπροσωπίας, με 168 ημέρες παράνομης κράτησης, ενώ αναδεικνύει και τις ατέλειες του άρθρου 533 του παλιού ΚΠΔ. Η Spivak επανεπιβεβαιώνει το δικαίωμα περιοδικής δικαστικής επανεξέτασης της ψυχιατρικής νοσηλείας.

1.  Nsingi κατά Ελλάδας της 15.10.2024 (αριθ. προσφ. 27985/19)

Καταδίκη της Ελλάδας για δικαστικές αποφάσεις λόγω υπερβολικού φορμαλισμού, ερμηνείας αντίθετης με την ΕΣΔΑ και έλλειψη αιτιολογίας. Αλλοδαπός κρατήθηκε βάσει απόφασης εκδοθείσας σε βάρος άλλου με το ίδιο ονοματεπώνυμο.

Ο προσφεύγων συνελήφθη στις 6 Ιουνίου 2018 από την αστυνομία και, μετά την εξακρίβωση της ταυτότητάς του, καταχωρήθηκε στο όνομα ενός ατόμου που είχε καταδικαστεί σε οκτώ χρόνια κάθειρξη για παραβίαση του νόμου περί ναρκωτικών. Ο εισαγγελέας διέταξε να οδηγηθεί στη φυλακή για να εκτελεσθεί η επιβληθείσα ποινή. 

Στις 20 Ιουνίου 2018 ο προσφεύγων προέβαλε αντιρρήσεις ζητώντας να αφεθεί ελεύθερος, αναφέροντας ότι δεν ήταν το πρόσωπο που κρίθηκε ένοχος και καταδικάστηκε, αλλά άλλος, μη έχοντας σχέση με την καταδικαστική απόφαση. Διετάχθη πραγματογνωμοσύνη και η σχετική έκθεση δακτυλικών αποτυπωμάτων διαπίστωσε ότι τα δακτυλικά αποτυπώματα του προσφεύγοντος ήταν διαφορετικά από αυτόν που καταδικάστηκε. Παρ’ όλα αυτά το ποινικό δικαστήριο απέρριψε τις αντιρρήσεις του και το αίτημά του για αποφυλάκιση χωρίς να παραθέσει οποιαδήποτε αιτιολογία. 

Στη συνέχεια ο προσφεύγων υπέβαλε νέα αίτηση. Το δικαστήριο που επελήφθη διέταξε νέα πραγματογνωμοσύνη και καταθέσεις μαρτύρων. Η δεύτερη έκθεση δακτυλικών αποτυπωμάτων επιβεβαίωσε την πρώτη, διαπιστώνοντας ότι ο καταδικασθείς ήταν διαφορετικός από τον προσφεύγοντα. Το δικαστήριο τελικά τον άφησε ελεύθερο μετά από 168 ημέρες κράτησης.

Ο προσφεύγων μετά την αποφυλάκισή του υπέβαλε αίτημα, σύμφωνα με τον τότε ισχύοντα ΚΠΔ, για αποζημίωση για τις μέρες που κρατήθηκε παράνομα. Το αίτημα απορρίφθηκε με την αιτιολογία ότι η κατάστασή του δεν ενέπιπτε σε καμία από τις περιπτώσεις που αναφέρονται στο άρθρο 533 του τότε ισχύοντος παλαιού ΚΠΔ και ότι το άρθρο 564 του ίδιου ΚΠΔ δεν εξασφάλιζε δικαίωμα αποζημίωσης για τους κρατουμένους, των οποίων οι αντιρρήσεις για την ταυτότητά τους είχαν γίνει δεκτές.

Το Δικαστήριο έκρινε ότι η παντελής έλλειψη αιτιολογίας στην απορριπτική απόφαση του Ποινικού Δικαστηρίου της Θεσσαλονίκης είχε σαφώς παραβιάσει την αρχή της προστασίας από την αυθαιρεσία που κατοχυρώνεται στο άρθρο 5 § 1 της ΕΣΔΑ, λαμβανομένου ιδίως υπόψη του γεγονότος ότι ο προσφεύγων είχε κρατηθεί, κατά το χρόνο αυτό, δυνάμει απόφασης που επέβαλε ποινή κάθειρξης οκτώ ετών σε διαφορετικό πρόσωπο.

Το ΕΔΔΑ έκρινε επίσης ότι, το ελληνικό δικαστήριο που απέρριψε το αίτημα αποζημίωσης του προσφεύγοντος, ερμηνεύοντας το άρθρο 533 του τότε ισχύοντος πΚΠΔ με τον τρόπο που το ερμήνευσε, είχε υιοθετήσει μια υπερβολικά φορμαλιστική προσέγγιση που δεν ήταν σύμφωνη με το πνεύμα του άρθρου 5 § 5 της ΕΣ ΔΑ. 

Το Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο προσφεύγων δεν είχε στη διάθεσή του κανένα ένδικο μέσο με το οποίο να επιδιώξει επανόρθωση για την ανωτέρω κράτησή του, παρά τα προβλεπόμενα από το άρθρο 7 § 5 του Συντάγματος, και διαπίστωσε παραβίαση και του άρθρου 5 § 5 της ΕΣΔΑ.

Το ΕΔΔΑ επιδίκασε 8.000 ευρώ για ηθική βλάβη και τα έξοδα.

2.  Ishkhanyan κατά Αρμενίας της 13.02. 2025 (αριθ. προσφ. 5297/16)

Σύλληψη διαδηλωτή μετά τη διάλυση καθιστικής διαμαρτυρίας. Μαζική σύλληψη χωρίς εξατομικευμένη αξιολόγηση. Παραβίαση άρθρου 5 § 1.

Ο προσφεύγων συμμετείχε στη διαμαρτυρία «Electric Yerevan» στις 22–23.6.2015. Συνελήφθη περί τις 6 π.μ. και παρέμεινε υπό αστυνομικό έλεγχο για πάνω από  επτά ώρες, χωρίς να συνταχθεί έκθεση σύλληψης, παρότι ήταν de facto συλληφθείς. Περισσότεροι από 200 διαδηλωτές υπέστησαν ανάλογη μεταχείριση. Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η σύλληψη διενεργήθηκε μαζικά, χωρίς εξατομικευμένη αξιολόγηση ή εύλογη υπόνοια. Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 5 § 1 και επιδίκασε  4.600 ευρώ για ηθική βλάβη.

3.  Spivak κατά Ουκρανίας της 05.06.2025 (αριθ. προσφ. 21180/15)

Παράταση υποχρεωτικής ψυχιατρικής νοσηλείας με απόφαση των θεραπόντων ιατρών. Παραβίαση της προσωπικής ελευθερίας. Απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση.

Το ποινικό δικαστήριο τον Οκτώβριο του 2012 διέταξε την υποχρεωτική ψυχιατρική θεραπεία του προσφεύγοντος στο Εθνικό Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Υψίστης Ασφαλείας στο Ντνίπρο. Το εγχώριο δικαστήριο είχε διαπιστώσει ότι ο προσφεύγων είχε διαπράξει απόπειρα ανθρωποκτονίας, αλλά τον είχε απαλλάξει από την ποινική ευθύνη λόγω της ψυχικής του κατάστασης κατά τον χρόνο της διάπραξης του αδικήματος. Ο προσφεύγων δεν είχε τη δυνατότητα να κινήσει δικαστική διαδικασία για επανεξέταση της νομιμότητας της συνεχιζόμενης κράτησής του ή να αμφισβητήσει την ιατρική θεραπεία που του χορηγούνταν παρά τη θέλησή του. Αφέθηκε ελεύθερος τον Οκτώβριο του 2014.

Το Δικαστήριο έκρινε ότι η συνεχιζόμενη ψυχιατρική κράτηση του προσφεύγοντος στο νοσοκομείο μετά τη λήξη των καταναγκαστικών ιατρικών μέτρων από το δικαστήριο ήταν παράνομη. Έκρινε επίσης ότι οι ακροάσεις σχετικά με τη συνέχιση της υποχρεωτικής ενδονοσοκομειακής ιατρικής θεραπείας του δεν πληρούσαν τις βασικές απαιτήσεις της δίκαιης δίκης. 

Κατά το Δικαστήριο ο προσφεύγων κρατείτο σε ακατάλληλες συνθήκες στο νοσοκομείο και δεν είχε τη δυνατότητα να αμφισβητήσει κατάλληλα την αναγκαιότητα της υποχρεωτικής θεραπείας, που του είχε επιβληθεί από τους γιατρούς. 

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση των άρθρων 5 §§ 1 και 4 (δικαίωμα στην προσωπική ελευθερία και ασφάλεια), 3 (απαγόρευση απάνθρωπης και εξευτελιστικής μεταχείρισης) λόγω τόσο της μεταχείρισης του προσφεύγοντος όσο και των συνθηκών υπό τις οποίες κρατήθηκε στο ψυχιατρείο και 13 (δικαίωμα σε αποτελεσματική έννομη προστασία) και επιδίκασε 25.000 ευρώ για ηθική βλάβη και 2.950 ευρώ για έξοδα.

4.  Siedlecka κατά Πολωνίας της 31.07.2025 (αριθ. προσφ. 13375/18)

Κράτηση δημοσιογράφου κατά τη διάρκεια αντιδιαδήλωσης χωρίς νόμιμη σύλληψη. Παραβίαση της προσωπικής ελευθερίας.

Η προσφεύγουσα, γνωστή δημοσιογράφος, κρατήθηκε από την αστυνομία για περίπου δύο ώρες σε αυλή κτιρίου κατά τη διάρκεια αντιδιαδήλωσης στις 10.6.2017, χωρίς δυνατότητα αποχώρησης, επικοινωνίας με δικηγόρο ή πρόσβασης σε βασικές ανάγκες. Το Δικαστήριο έκρινε ότι, παρότι δεν χαρακτηρίστηκε επισήμως ως σύλληψη, η κράτηση ισοδυναμούσε με στέρηση ελευθερίας χωρίς επαρκή νομική βάση. Οι λοιπές καταγγελίες (άρθρα 10 και 11) απορρίφθηκαν ως απαράδεκτες λόγω μη εξαντλήσεως των εσωτερικών ενδίκων μέσων. Επιδικάστηκαν 3.000 ευρώ για ηθική βλάβη.

5.  Selahattin Demirtaş κατά Τουρκίας (αριθ. 4) της 08.07.2025 (αριθ. προσφ. 13609/20)

Προσωρινή κράτηση αρχηγού κόμματος. Απουσία εύλογης υπόνοιας. Καταχρηστικός σκοπός. Παραβίαση άρθρων 5 και 18.

Ο προσφεύγων, πρώην συμπρόεδρος του HDP, τέθηκε εκ νέου σε προσωρινή κράτηση στις 20.9.2019, αμέσως μετά την αποφυλάκισή του της 2.9.2019, βάσει διαφορετικού νομικού χαρακτηρισμού των ιδίων πραγματικών περιστατικών, που είχε ήδη εξετάσει το Τμήμα  Ευρείας Σύνθεσης του ΕΔΔΑ στην απόφαση της 22.12.2020. Η υπόθεση συνδέεται με τα γεγονότα της 6–8.10.2014 (διαδηλώσεις αλληλεγγύης προς την Kobané). Η προσφυγή του στο Συνταγματικό Δικαστήριο παρέμεινε εκκρεμής για άνω των τεσσάρων ετών.

Το Δικαστήριο διαπίστωσε: α) παραβίαση του άρθρου 5 § 4 λόγω απουσίας ταχείας επανεξέτασης, β) παραβίαση του άρθρου 5 § 1 λόγω απουσίας εύλογης υπόνοιας, καθώς οι αναρτήσεις στο Twitter παρέμειναν εντός των ορίων του πολιτικού λόγου, γ) παραβίαση του άρθρου 5 § 3 λόγω απουσίας επαρκών λόγων για τετραετή κράτηση, δ) παραβίαση του άρθρου 18 σε συνδυασμό με το άρθρο 5, κρίνοντας ότι τα μέτρα επεδίωκαν να καταπνίξουν  τον  πλουραλισμό, και τον περιορισμό του ελεύθερου πολιτικού διαλόγου.

Το ΕΔΔΑ επιδίκασε 3.245 ευρώ για υλική ζημία, 32.500 ευρώ για ηθική βλάβη και 20.000 ευρώ για δικαστικά έξοδα.

6.  Atanasije Ristić κατά Σερβίας της 26.08. 2025 (αριθ. προσφ. 38336/21)

Η παράνομη σύλληψη και κράτηση χωρίς έκθεση σύλληψης παραβίασε το δικαίωμα σε προσωπική ελευθερία και ασφάλεια. 

Ο προσφεύγων συνελήφθη στις 19.11.2016 αφού κατάπιε ναρκωτικά προσπαθώντας να διαφύγει. Κρατήθηκε μέχρι τις 23.11.2016 χωρίς να συνταχθεί έκθεση σύλληψης, χωρίς ενημέρωση για τους λόγους ή τα δικαιώματά του, χωρίς προσαγωγή σε δικαστή και χωρίς δυνατότητα επικοινωνίας με δικηγόρο μέχρι τις 22.11. 2016. Το Δικαστήριο χαρακτήρισε την απουσία έκθεσης σύλληψης ως «εξαιρετικά σοβαρή παράλειψη» συνιστώσα πλήρη άρνηση των θεμελιωδών εγγυήσεων του άρθρου 5.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβιάσεις του άρθρου 5 §§ 1, 2, 3 και 4 και επιδίκασε ποσό 6.000 ευρώ για ηθική βλάβη.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΧΕΙΡΔΑΡΗΣ

[email protected]

• 1

  Βλ. αναλυτικότερη παρουσίαση των αποφάσεων (στα ελληνικά και αγγλικά) που αναγράφονται στην παρούσα επισκόπηση στο: www.echrcaselaw.com.