Απόφαση Δικαστηρίου της 24.3.2026

(Τμήμα Μείζονος Συνθέσεως)

Υπόθεση “Remling”

(C-767/23)

Πρόεδρος: K. Lenaerts

Μέλη: T. von Danwitz, Αντιπρόεδρος, F. Biltgen, K. Jürimäe, L. Arastey Sahún και J. Passer, Πρόεδροι Τμημάτων, S. Rodin, E. Regan, Δ. Γρατσίας, M. Gavalec (Εισηγητής), Z. Csehi, S. Gervasoni και N. Fenger, Δικαστές

Γενική Εισαγγελέας: T. Ćapeta

Περιεχόμενο της υποχρέωσης προδικαστικής παραπομπής, την οποία υπέχουν τα εθνικά δικαστήρια τελευταίου βαθμού δικαιοδοσίας. Εξαιρέσεις από την υποχρέωση αυτή. Υποχρέωση προς αιτιολόγηση της συγκεκριμένης εφαρμογής των εξαιρέσεων αυτών. Εθνική ρύθμιση παρέχουσα στο εθνικό δικαστήριο τελευταίου βαθμού δικαιοδοσίας τη δυνατότητα να απορρίπτει μέσο ένδικης προστασίας με συνοπτική αιτιολογία. Προϋποθέσεις που απαιτούνται για την αιτιολόγηση της μη υποβολής αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως (Άρθρο 267 ΣΛΕΕ)1.

(…) Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφαίνεται:

Το άρθρο 267 τρίτο εδάφιο ΣΛΕΕ, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 δεύτερο εδάφιο του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση δυνάμει της οποίας εθνικό δικαστήριο, του οποίου οι αποφάσεις δεν υπόκεινται σε ένδικα μέσα του εσωτερικού δικαίου μπορεί να αποφανθεί επί ζητήματος που εγείρεται από διάδικο σχετικά με την ερμηνεία ή το κύρος διατάξεως του δικαίου της Ένωσης, ανεξαρτήτως ρητού αιτήματος του διαδίκου για υποβολή αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, παρέχοντας συνοπτική αιτιολογία για την απόφασή του αυτή, εκτός εάν το εν λόγω δικαστήριο εκθέτει τους ειδικούς και συγκεκριμένους λόγους για τους οποίους στην οικεία υπόθεση τυγχάνει εφαρμογής μία από τις τρεις εξαιρέσεις από την υποχρέωση που υπέχει το ως άνω δικαστήριο να υποβάλει αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, οι οποίες διατυπώθηκαν από το Δικαστήριο με την απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 1982, Cilfit (283/81, EU:C:1982:335, σκ. 21)2.

• 1

  Για την απόφαση βλ. D. Sarmiento, Neither heaven nor hell: Welcome to the limbo of dialogue between judges. A summary analysis of Remling (C-767/23), 26.3.2026, προσβάσιμο σε https://eulawlive.com/analysis-neither-heaven-nor-hell-welcome-to-the-limbo-of-dialogue-between-judges-a-summary-analysis-of-remling-c-767-23/. Πρβλ. ΕΔΔΑ Γεωργίου κατά Ελλάδας, 14.3.2023, αριθ. προσφ. 57378/18, με την οποία κρίθηκε ότι τα εθνικά δικαστήρια υποχρεούνται να αιτιολογούν, υπό το πρίσμα του εφαρμοστέου δικαίου, τις αποφάσεις με τις οποίες αρνούνται να υποβάλουν προδικαστικά ερωτήματα. Ειδικότερα, κατά το ΕΔΔΑ, στο πλαίσιο του άρθρου 267 ΣΛΕΕ τα εθνικά δικαστήρια, κατά των αποφάσεων των οποίων δεν προβλέπεται ένδικο μέσο κατά το εθνικό δίκαιο, υποχρεούνται να αιτιολογούν την άρνηση υποβολής προδικαστικού ερωτήματος στο ΔΕΕ για την ερμηνεία του ενωσιακού δικαίου υπό το πρίσμα των εξαιρέσεων που προβλέπονται στη νομολογία τούτου. Μη τηρηθέντων των ανωτέρω στην κριθείσα υπόθεση, το Δικαστήριο του Στρασβούργου απεφάνθη ότι προκλήθηκε παραβίαση του δικαιώματος του προσφεύγοντος σε δίκαιη δίκη και ότι συνιστούσε κατάλληλη επανόρθωση η επανάληψη της διαδικασίας ενώπιον του Αρείου Πάγου [Η εν λόγω απόφαση έχει δημοσιευθεί στο ΝοΒ 2023. 887 επ. (με επιμ.-απόδοση-σημείωση Δ. Αρβανίτη), καθώς και στα ΠοινΧρ 2023. 229 επ. (με σημείωση Η. Αναγνωστόπουλου και σε μετάφρ.-επιμ. Α. Μεζαρί)].

• 2

  Κατά την παραπεμπόμενη σκέψη 21, «ένα δικαστήριο, οι αποφάσεις του οποίου δεν υπόκεινται σε ένδικα μέσα του εσωτερικού δικαίου, οφείλει, όταν ανακύπτει ενώπιόν του ζήτημα κοινοτικού δικαίου, να τηρεί την υποχρέωσή του προς παραπομπή, εκτός αν διαπιστώνει ότι το ανακύψαν ζήτημα δεν είναι ουσιώδες ή ότι η οικεία κοινοτική διάταξη έχει ήδη ερμηνευθεί από το Δικαστήριο ή ότι η ορθή εφαρμογή τού κοινοτικού δικαίου παρίσταται τόσο προφανής, ώστε να μη αφήνει περιθώριο για καμμία εύλογη αμφιβολία· η συνδρομή μιάς τέτοιας περιπτώσεως πρέπει να εκτιμάται με γνώμονα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κοινοτικού δικαίου, τις ιδιάζουσες δυσκολίες που παρουσιάζει η ερμηνεία του και τον κίνδυνο διαστάσεως στη νομολογία εντός της Κοινότητος».