Άρειος Πάγος (Α2΄ Τμήμα)

Αριθ. 1981/2025

Πρόεδρος: Μ. Κουφούδη, Αντιπρόεδρος

Εισηγητής: Π. Βενιζελέας, Αρεοπαγίτης

Δικηγόροι: Τ. Ιορδάνογλου, Χ. Χρυσάνθης

Βιομηχανική ιδιοκτησία. Σήμα Φήμης. Ως σήμα φήμης χαρακτηρίζεται εκείνο το διακριτικό γνώρισμα των προϊόντων ή υπηρεσιών μίας επιχείρησης, του οποίου η ανταγωνιστική δύναμη της ένδειξης έγινε γνωστή πέραν από τον σχετικό κύκλο των καταναλωτών, δεν έχει φθαρεί, χρησιμοποιούμενο κατά τρόπο ευρύ από τρίτους σε ανόμοια προϊόντα, διαθέτει ιδιοτυπία στην εν γένει εμφάνιση και την εκφραστική του δύναμη, χαίρει της θετικής εκτίμησης του καταναλωτικού κοινού, αναφορικώς με τα προϊόντα που διακρίνει. Λαμβάνονται επίσης ως κριτήρια για την παρεχόμενη προστασία το μερίδιο της αγοράς, η χρονική διάρκεια της χρησιμοποίησής του, το μέγεθος των επενδύσεων που έχει πραγματοποιήσει η επιχείρηση για την προβολή του και η γεωγραφική έκταση, εντός της οποίας το σήμα χαίρει φήμης. Για την προστασία του σήματος φήμης δεν είναι απαραίτητη η επίκληση και η απόδειξη του κινδύνου σύγχυσης αλλά αρκεί και ο κίνδυνος συνειρμικής ανάκλησης μεταξύ των προϊόντων έτσι ώστε να αποτρέπεται ο σκοπός της αποτροπής του παρασιτικού ανταγωνισμού από τρίτους, πλην του δικαιούχου, συνισταμένου στην εμπορική αξιοποίηση της φήμης του σήματος προς ίδιο, αθέμιτο, όφελος και αφετέρου του κινδύνου υπονόμευσης της ιδιαίτερης των σημάτων αυτών διακριτικής δύναμης (Άρθρα 121, 122, 124, 125, 134, 135, 139, 145 § 1, 147 §§ 1 και 2, 148 §§ 1 και 2 και 150 ν. 4072/ 2012).

[...] Από τις διατάξεις των άρθρων 121, 122, 124, 125, 134, 135, 139, 145 § 1, 147 §§ 1 και 2, 148 §§ 1 και 2 και 150 του ν. 4072/2012 «Βελτίωση επιχειρηματικού περιβάλλοντος - Νέα εταιρική μορφή - Σήματα - Μεσίτες ακινήτων - Ρύθμιση θεμάτων ναυτιλίας, λιμένων και αλιείας και άλλες διατάξεις» (όπως αυτός τροποποιήθηκε με τον ν. 4155/2013), με τον οποίο ενσωματώθηκε στο ελληνικό δίκαιο των σημάτων και η Οδηγία 2004/48/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συµβουλίου της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά με την επιβολή των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στον τομέα του δικαίου των σημάτων, και όπως οι διατάξεις τους ίσχυαν πριν την κατάργησή τους από το άρθρο 89 § 1 του ν. 4679/ 2020 και εφαρμόζονται κατά τον κατωτέρω κρίσιμο χρόνο, προκύπτουν τα ακόλουθα: A) Σήμα θεωρείται κάθε σημείο επιδεκτικό παράστασης, ικανό να διακρίνει τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες μιας επιχείρησης, από εκείνα άλλων επιχειρήσεων, τέτοιο δε σημείο είναι και η απεικόνιση του σχήματος του προϊόντος ή της συσκευασίας αυτού, ιδίως όταν πρόκειται για εντελώς πρωτότυπη και ιδιόμορφη συσκευασία ή σχήμα. Είναι δηλαδή το σήμα διακριτικό γνώρισμα εμπορευμάτων ή υπηρεσιών, η δε βασική λειτουργία, την οποία επιτελεί, είναι η διακριτική, αποτελώντας έτσι την ταυτότητα, το όνομα του προϊόντος (ονοματοδοτική λειτουργία), καθώς και τον κώδικα επικοινωνίας με το καταναλωτικό κοινό, μέσω του οποίου διοχετεύονται πληροφορίες σχετικά με την προέλευση, τις ιδιότητες, τη φήμη και το κύρος των προϊόντων, που διακρίνει. B) Με την καταχώριση του σήματος στο μητρώο σημάτων παρέχεται στον καταθέτη, που κατέθεσε νόμιμα σήμα και το σήμα αυτό έγινε δεκτό με αμετάκλητη απόφαση του αρμοδίου οργάνου, το απόλυτο δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης του σήματος, μέχρι αυτό να διαγραφεί κατά τη νόμιμη διαδικασία, και δη από την ημέρα που υποβλήθηκε η σχετική δήλωση (ΑΠ 1561/2024, ΑΠ 1015/2023, ΑΠ 1092/2020) στα προϊόντα ή εμπορεύματα, για την διάκριση των οποίων αυτό προορίζεται, όποιος δε χρησιμοποιεί, χωρίς τη θέληση του δικαιούχου και κατά τρόπο που προσήκει μόνο στον τελευταίο, διακριτικό γνώρισμα ή σημείο το οποίο προσβάλλει το σήμα του δικαιούχου, μπορεί να εναχθεί για παράλειψη ή αποζημίωση ή και για τα δύο. Γ) Η απαγόρευση προσβολής προγενέστερου σήματος διαβαθμίζεται κατά το άρθρο 125 του ανωτέρω νόμου σε τρία επίπεδα. Στο πρώτο επίπεδο (άρθρο 125 § 3 εδ. α') εμπίπτει η περίπτωση στην οποία το μεταγενέστερο σημείο ταυτίζεται με το προγενέστερο σήμα και προορίζεται να διακρίνει προϊόντα ή υπηρεσίες, που επίσης ταυτίζονται με εκείνα για τα οποία προστατεύεται το προγενέστερο σήμα (ταύτιση σήματος - σημείου και προϊόντων). Στο δεύτερο επίπεδο (άρθρο 125 § 3 εδ. β') εμπίπτει η περίπτωση στην οποία, είτε το μεταγενέστερο σημείο ταυτίζεται με το προγενέστερο σήμα και προορίζεται να διακρίνει προϊόντα όμοια με εκείνα που διακρίνει το τελευταίο, είτε το μεταγενέστερο σημείο ομοιάζει με το προγενέστερο σήμα και προορίζεται να διακρίνει προϊόντα που ταυτίζονται με εκείνα που διακρίνει επίσης το τελευταίο (ταυτότητα σήματος - σημείου και ομοιότητα προϊόντων ή ταυτότητα προϊόντων και ομοιότητα σήματος -σημείου). Στην πρώτη περίπτωση της ταυτότητας σήματος - σημείου και προϊόντων η προστασία του προγενέστερου σήματος είναι απόλυτη, χωρίς την ανάγκη επίκλησης και απόδειξης κινδύνου σύγχυσης, ο οποίος θεωρείται κατ` αμάχητο τεκμήριο ότι συντρέχει, αφού το σήμα δεν μπορεί να επιτελέσει τη λειτουργία του, που είναι να διακρίνει στην αγορά την προέλευση του προϊόντος από ορισμένη επιχείρηση. Στη δεύτερη περίπτωση η προστασία του προγενεστέρου σήματος είναι σχετική και απαιτείται ως πρόσθετο στοιχείο κίνδυνος σύγχυσης ή συσχέτισης του σήματος και του σημείου. Δεδομένου του απολύτου χαρακτήρα του δικαιώματος, κάθε προσβολή είναι κατ` αρχήν παράνομη, διότι περιέχει εναντίωση στην αποκλειστική εξουσία που παρέχει το δικαίωμα στο δικαιούχο, ώστε δεν ερευνάται περαιτέρω η τυχόν ύπαρξη πταίσματος του τρίτου (ΑΠ 1561/2024, ΑΠ 207/2023). Εκείνος που έχει καταθέσει νομίμως για ορισμένο προϊόν ή αντικείμενο εμπορίας σήμα, εγκεκριμένο τελεσίδικα από το αρμόδιο πρωτοβάθμιο ή δευτεροβάθμιο διοικητικό όργανο, δικαιούται από την κατάθεση αυτού και εφεξής για όσο χρόνο δεν διαγράφεται νομίμως, να ζητήσει από κάθε τρίτο, που χρησιμοποιεί σε όμοια προϊόντα ή αντικείμενα εμπορίας του αυτούσιο το σήμα, ή που χρησιμοποιεί σε όμοια ή παρόμοια προϊόντα ή αντικείμενα εμπορίας του το σήμα κατά παραποίηση ή απομίμηση, να παραλείπει τη χρήση ή να αποκαταστήσει τη σχετική ζημιά, ή και τα δύο. Η συνδρομή ή όχι του κινδύνου σύγχυσης υπόκειται ως αόριστη νομική έννοια στον αναιρετικό έλεγχο για την εξειδίκευσή της (ΑΠ 1461/2024, ΑΠ 1015/2023, ΑΠ 249/2021). Στο τρίτο επίπεδο (άρθρο 125 § 1 εδ. γ') ρυθμίζεται η προστασία του σήματος φήμης. Για να χαρακτηριστεί ένα σήμα φημισμένο, απαιτείται επαρκής βαθμός γνώσης του από το κοινό, στο οποίο αυτό αφορά, δηλαδή ανάλογα με το διατιθέμενο στο εμπόριο προϊόν ή υπηρεσία, είτε το ευρύ κοινό, είτε ένα πλέον εξειδικευμένο κοινό, π.χ. συγκεκριμένος επαγγελματικός κλάδος, χωρίς παράλληλα να απαιτείται να είναι γνωστό σε συγκεκριμένο ποσοστό του κατ' αυτόν τον τρόπο προσδιορισμένου κοινού. Η έννοια του «σήματος φήμης», μη προσδιοριζόμενη από το νομοθέτη, δύναται να καθορισθεί με βάση ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια, όπως: α) ο αυξημένος βαθμός καθιέρωσης του σήματος στις συναλλαγές, υπό την έννοια ότι η ανταγωνιστική δύναμη της ένδειξης να εκδηλώνεται σε μεγάλο βαθμό, να έγινε δηλαδή γνωστή πέραν από τον σχετικό κύκλο των καταναλωτών, β) η μοναδικότητα του σήματος, υπό την έννοια ότι αυτό δεν έχει φθαρεί, χρησιμοποιούμενο κατά τρόπο ευρύ από τρίτους, σε ανόμοια προϊόντα, γ) η ιδιοτυπία στην εν γένει εμφάνιση και την εκφραστική του δύναμη, δ) η ύπαρξη ιδιαιτέρας θετικής εκτίμησης του καταναλωτικού κοινού, αναφορικώς με τα προϊόντα που διακρίνει, ε) το καλυπτόμενο από το σήμα μερίδιο αγοράς και η χρονική διάρκεια της χρησιμοποίησής του, στ) το μέγεθος των επενδύσεων που έχει πραγματοποιήσει η επιχείρηση για την προβολή του και ζ) η γεωγραφική έκταση, εντός της οποίας το σήμα χαίρει φήμης(ΑΠ 1561/2024, ΑΠ 575/2017, ΑΠ 1609/2014). Στα σήματα αυτά, ο νομοθέτης παρέχει διευρυμένη νομική προστασία, πέραν της, για τα κοινά διακριτικά γνωρίσματα, προβλεπόμενης, προς τον σκοπό αφενός της αποτροπής του παρασιτικού ανταγωνισμού από τρίτους, πλην του δικαιούχου, συνισταμένου στην εμπορική αξιοποίηση της φήμης του σήματος προς ίδιο, αθέμιτο, όφελος και αφετέρου του κινδύνου υπονόμευσης της ιδιαίτερης των σημάτων αυτών διακριτικής δύναμης. Ειδικότερα, εάν πρόκειται περί σήματος φήμης, η χρησιμοποίηση του μεταγενεστέρου σήματος είναι απαγορευμένη κατά την § 3 γ' του άρθρου 124 ν. 4072/2012, εάν θα προσπόριζε στον χρήστη αυτού, χωρίς εύλογη αιτία, αθέμιτο όφελος από το διακριτικό χαρακτήρα ή τη φήμη του προγενέστερου σήματος ή θα έβλαπτε το διακριτικό χαρακτήρα ή τη φήμη αυτού. Επί ενός τέτοιου σήματος, δεν είναι απαραίτητο να δημιουργείται κίνδυνος σύγχυσης. Αρκεί, ότι η χρήση του θα βλάψει τον διακριτικό χαρακτήρα ή τη φήμη του σήματος φήμης ή θα προσπορίσει, χωρίς εύλογη αιτία, αθέμιτο όφελος στον μεταγενέστερο μη δικαιούχο. (ΑΠ 1464/2021, ΑΠ 812/2021, ΑΠ 249/2021, ΑΠ 966/2019, ΑΠ 575/2017). Αθέμιτο όφελος προσπορίζεται ο τρίτος όταν, χρησιμοποιώντας το ξένο σήμα φήμης, μεταφέρει στα προϊόντα που παράγει ή εμπορεύματα ή υπηρεσίες που προσφέρει την καλή εντύπωση, την οποία έχουν για το σήμα οι συναλλαγές, δημιουργώντας την εντύπωση ότι ο δικαιούχος του σήματος φήμης βρίσκεται σε οικονομικό και εν γένει οργανωτικό δεσμό με τον τρίτο, ή ότι επεξέτεινε την δραστηριότητά του και στα προϊόντα ή τις υπηρεσίες του τρίτου και εφόσον αυτός (ο τρίτος) καρπώνεται χωρίς αντάλλαγμα την προσπάθεια του σηματούχου να καθιερώσει το σήμα του στην αγορά. Βλάβη του διακριτικού χαρακτήρα του σήματος φήμης επέρχεται κυρίως όταν αυτό χάνει την ελκτική του δύναμη. Το τελευταίο επέρχεται ακόμη και όταν το διακριτικό γνώρισμα του τρίτου χρησιμοποιείται σε ανόμοια προϊόντα ή υπηρεσίες (ΑΠ 1561/2024, ΑΠ 812/ 2021, ΑΠ 221/2018, ΑΠ 575/2017). Ενόψει της ανωτέρω διευρυμένης νομικής προστασίας του σήματος φήμης, η προστασία του έναντι του κινδύνου υπόσκαψης δεν συναρτάται οπωσδήποτε από την διαπίστωση τέτοιου βαθμού ομοιότητας μεταξύ του φημισμένου σήματος και του υπό του μη δικαιούχου χρησιμοποιημένου σημείου, ώστε να υφίσταται κίνδυνος σύγχυσής τους από το ενδιαφερόμενο κοινό. Αρκεί η ύπαρξη, για την προστασία του σήματος φήμης, κάποιου βαθμού ομοιότητας μεταξύ των δύο σημάτων (ελάχιστη έστω ομοιότητα των εκατέρωθεν ενδείξεων) ώστε να είναι δυνατή/πιθανή από το καταναλωτικό κοινό, η συνειρμική διασύνδεση του υπό του μη σηματούχου χρησιμοποιουμένου σημείου και του σήματος φήμης. Συνεπώς, στην περίπτωση σήματος φήμης, δεν είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την προστασία του, το ομοειδές των προϊόντων όπως συμβαίνει στον κίνδυνο σύγχυσης και στον κίνδυνο συσχέτισης (άρθρο 125 § 3 β' ν. 4072/2012). Αν βέβαια συντρέχει τυχόν και αυτή η προϋπόθεση, δηλαδή το ομοειδές των προϊόντων, οι πιθανότητες παροχής έννομης προστασίας θα ενισχύονται ουσιωδώς. Παράλληλα, ενώ στη περίπτωση κοινού σήματος η προστασία προϋποθέτει ομοιότητα, η οποία να προκαλεί κίνδυνο σύγχυσης, στο πεδίο της φήμης η ομοιότητα (έστω και μόνον στην ένδειξη) αρκεί να καταφάσκεται σε μικρότερο βαθμό, τέτοιο δηλαδή, που να προκαλείται «κίνδυνος σύνδεσης», δηλαδή, απλώς, «κίνδυνος συνειρμικής ανάκλησης». Προκειμένου, συνεπώς, για προστασία του σήματος φήμης, εκτός από τον κίνδυνο σύνδεσης (συνειρμικής ανάκλησης) δέον να γίνεται επίκληση και να αποδεικνύεται κάποιος από τους λόγους προσβολής του σήματος φήμης, όπως αυτοί κατονομάζονται στην νομολογία του ΔΕΕ, ήτοι άντληση αθέμιτου οφέλους (παρασιτισμός), βλάβη φήμης και βλάβη διακριτικού χαρακτήρα (ΑΠ 1461/2024)[…].

Ν.Γ.Ν.