Άρειος Πάγος (Α1΄ Τμήμα)

Αριθ. 439/2025

Προεδρεύουσα: Μ. Δαβίου, Αντιπρόεδρος

Εισηγήτρια: Α. Σιάννου, Αρεοπαγίτης

Δικηγόροι: Ι. Καραγκούνης, Π. Σαββίδου

Ευθύνη ξενοδόχου για την απώλεια εισκομισθέντων πραγμάτων από πελάτες κατ’ άρθρ. 834 επ. ΑΚ. Υποχρέωση του ξενοδόχου σε περίπτωση απωλείας για την καταβολή κατ’ άρθρ. 835 ΑΚ του ποσού των 88 ευρώ ανά πελάτη, εκτός εάν ο τελευταίος τα είχε παραδώσει στον ξενοδόχο προς φύλαξη και η απώλειά τους οφείλεται σε πταίσμα αυτού ή της οικογενείας του ή αποποιήθηκε τη φύλαξή τους. Ειδικά όμως για τα τιμαφλή, ο πελάτης, με την άφιξή του στο ξενοδοχείο οφείλει να τα παραδώσει στον ξενοδόχο ή τον εντεταλμένο διευθυντή του ξενοδοχείου, διαφορετικά ο τελευταίος ουδεμίαν ευθύνη φέρει. Η ανωτέρω ευθύνη είναι εκ του νόμου και δημιουργείται με την υποδοχή του πελάτη και της εισκόμισης των τιμαλφών. Σε αυτήν την περίπτωση δεν ισχύει το όριο του άρθρ. 835 ΑΚ (Άρθρα 834, 835 ΑΚ, 8 § 20 ν. 1652/1986).

(…) Σύμφωνα με το άρθρο 834 ΑΚ «Ο ξενοδόχος ευθύνεται για κάθε βλάβη, καταστροφή ή αφαίρεση των πραγμάτων που έφεραν οι πελάτες στο ξενοδοχείο, εκτός αν η ζημία οφείλεται στον ίδιο τον πελάτη, ή σε επισκέπτη, συνοδό ή υπηρέτη του, ή στην ιδιάζουσα φύση του πράγματος ή σε ανώτερη βία. Με ξενοδοχεία εξομοιώνονται τα οικοτροφεία, οι κλινικές, οι κλινάμαξες και τα επιβατικά πλοία ή αερόπλοια για το κατάλυμα που παρέχουν στους πελάτες», σύμφωνα δε με το άρθρο 835 ΑΚ «Για χρήματα, χρεόγραφα και τιμαλφή η ευθύνη του ξενοδόχου σύμφωνα με το προηγούμενο άρθρο περιορίζεται στο ποσό των ογδόντα οκτώ (88) ευρώ για κάθε πελάτη, εκτός εάν ο ξενοδόχος, γνωρίζοντας την ιδιότητα των πραγμάτων αυτών, ανέλαβε τη φύλαξή τους ή την αποποιήθηκε, καθώς και αν η ζημία προήλθε από πταίσμα του ξενοδόχου ή της οικογένειας ή του προσωπικού του». Περαιτέρω, στο άρθρο 8 § 20 του ν. 1652/1986, με τον οποίο κυρώθηκε και έχει ισχύ νόμου από τότε που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (30.10.1986) η απόφαση .../1976 (ΦΕΚ 166/1976) του Γενικού Γραμματέα του Ελληνικού Τουρισμού «Περί κανονισμού σχέσεων ξενοδόχων και πελατών αυτών», ορίζεται ότι: «Ο πελάτης, άμα τη αφίξει του εις το Ξενοδοχείον, οφείλει να παραδώση εις τον Ξενοδόχον ή τον εντεταλμένον Διευθυντήν του Ξενοδοχείου τα πολύτιμα ή σημαντικής αξίας αντικείμενα ως και τα χρήματα άτινα φέρει μεθ’ εαυτού έναντι αποδείξεως. Εν εναντία περιπτώσει ο Ξενοδόχος δεν ευθύνεται δια την τυχόν απώλειαν αυτών. Δια τα λοιπά αντικείμενα τα εισκομισθέντα υπό του πελάτου ο Ξενοδόχος απαλλάσσεται πάσης ευθύνης, εάν η ζημία ή η απώλεια οφείλεται εις αμέλειαν του πελάτου ή των συνοδευόντων αυτόν προσώπων ή των επισκεπτομένων αυτόν ή των εν τη υπηρεσία του ευρισκομένων. Επίσης ο Ξενοδόχος απαλλάσσεται πάσης ευθύνης εάν η βλάβη, η καταστροφή ή η απώλεια οφείλεται εις ανωτέραν βίαν (σεισμόν, πυρκαϊάν κ.λπ.) ή εις την ιδιάζουσαν του πράγματος φύσιν». Από τις παραπάνω διατάξεις συνάγονται τα ακόλουθα: Η ευθύνη του ξενοδόχου για τα εισκομισθέντα από τον πελάτη ρυθμίζεται από την ΑΚ 834επ., ενώ σχετική είναι και η ρύθμιση του άρθρου 20 του Κανονισμού, η οποία τροποποιεί, ως προς τα εισκομισθέντα (ειδικότερα τα τιμαλφή και τα χρήματα), εν μέρει τη ρύθμιση του Αστικού Κώδικα. Συγκεκριμένα, η ευθύνη του ξενοδόχου για κάθε βλάβη, καταστροφή ή αφαίρεση των πραγμάτων που έφεραν οι πελάτες στο ξενοδοχείο (ΑΚ 834 § 1) πρόκειται για ευθύνη εκ του νόμου, η οποία γεννάται από μόνο το γεγονός της αποδοχής του πελάτη και της εισκόμισης των πραγμάτων. Η ως άνω ευθύνη δεν προϋποθέτει την ύπαρξη πταίσματος στο πρόσωπο του ξενοδόχου ή των προσώπων που αυτός χρησιμοποιεί και δικαιολογείται από το γεγονός ότι ο Αστικός Κώδικας θέλησε να επιβάλλει σε βάρος του ξενοδόχου ένα είδος επαγγελματικού κινδύνου, στηρίζοντας έτσι την συγκεκριμένη ευθύνη στην ιδιαίτερη επιμέλεια και παραφυλακή που οφείλει να επιδεικνύει ο ξενοδόχος. Πρόκειται για μορφή ευθύνης από διακινδύνευση, όπου ο ξενοδόχος, ο οποίος είναι ο φορέας της επιχειρηματικής δράσης και καρπωτής των οικονομικών ωφελημάτων, αναλαμβάνει τον κίνδυνο της βλάβης, καταστροφής ή απώλειας των πραγμάτων που συνδέονται με την επιχείρησή του. Συνολικά, η ευθύνη του ξενοδόχου, κατά τον ΑΚ, είναι ευθύνη αυτοτελής, εξωδικαιοπρακτική και αντικειμενική, είναι δε απεριόριστη, με την έννοια ότι δεν προβλέπεται ανώτατο όριο, ακόμη και αν τα εισκομισθέντα ανήκουν σε τρίτους. Προκειμένου δε να θεμελιωθεί η ευθύνη του ξενοδόχου κατά τις ΑΚ 834 επ, προϋποτίθεται: α) η στοιχειοθέτηση της ιδιότητας τόσο του ξενοδόχου όσο και του πελάτη, β) το αντικειμενικό γεγονός της εισκόμισης των πραγμάτων και γ) η βλάβη, καταστροφή ή αφαίρεσή τους. Η εισκόμιση των πραγμάτων αποτελεί τη σημαντικότερη προϋπόθεση θεμελίωσης της ευθύνης του ξενοδόχου, είναι δε υλική πράξη, με την οποία η επιμέλεια και η παραφυλακή επί των πραγμάτων του πελάτη μεταβαίνει στη σφαίρα επιρροής του ξενοδόχου. Έτσι, ως εισκομιζόμενα θα πρέπει να θεωρούνται τα πράγματα, τα οποία ο πελάτης παραδίδει στον ξενοδόχο ή σε πρόσωπο που είναι εντεταλμένο προς τούτο είτε ρητά, είτε λόγω συναλλακτικής συνήθειας ή επαγγελματικής πρακτικής. Το ίδιο ισχύει και για τα πράγματα, τα οποία τοποθετούνται από τον πελάτη σε χώρο που του υποδεικνύουν τα ως άνω πρόσωπα ή, σε περίπτωση έλλειψης τέτοιας υπόδειξης, σε χώρο που προσδιορίζεται ειδικά ή κατά την κοινή λογική για τον σκοπό αυτό. Ο ξενοδόχος δεν είναι απαραίτητο να λάβει γνώση της εισκόμισης των πραγμάτων, αρκεί η εκ μέρους του αποδοχή του πελάτη ως προσώπου, στο οποίο πρόκειται να παράσχει υπηρεσίες ξένισης. Απαραίτητη, επίσης, προϋπόθεση για τη στοιχειοθέτηση της ευθύνης του ξενοδόχου είναι και η επέλευση ενός ζημιογόνου γεγονότος, που οδηγεί σε βλάβη, καταστροφή ή απώλεια ενός ή περισσοτέρων πραγμάτων που εισκόμισε ο πελάτης στο ξενοδοχείο. Το ζημιογόνο γεγονός μπορεί να προέρχεται είτε από τον ίδιο τον ξενοδόχο, είτε από υπάλληλό του, είτε από οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο (άλλο πελάτη του ίδιου ξενοδοχείου, κλέπτη κ.λπ.), είτε εκ τύχης. Η αποζημίωση θα περιλαμβάνει την πραγματική αξία του πράγματος που υπέστη βλάβη ή καταστράφηκε ή αφαιρέθηκε, όχι δε και τυχόν περαιτέρω ζημία. Περαιτέρω, ο ξενοδόχος απαλλάσσεται από την υποχρέωσή του να αποζημιώσει τον πελάτη για την βλάβη, καταστροφή ή αφαίρεση των εισκομισθέντων στις ακόλουθες περιπτώσεις: α) Σύμφωνα με την ΑΚ 834 § 1 ο ξενοδόχος δεν ευθύνεται εάν η ζημία οφείλεται στον ίδιο τον πελάτη ή σε επισκέπτη, συνοδό ή υπηρέτη του. Η συγκεκριμένη ρύθμιση δεν προϋποθέτει την ύπαρξη πταίσματος των ως άνω προσώπων, αλλά αρκείται στην κατάφαση της αιτιώδους συμμετοχής τους στην επέλευση της ζημίας επί των εισκομισθέντων πραγμάτων και συνεπώς θα ληφθούν υπόψη οι ιδιαίτερες συνθήκες που σχετίζονται με το είδος των εισκομισθένων πραγμάτων, την τάξη στην οποία ανήκει το ξενοδοχείο, την εσωτερική διαρρύθμιση αυτού κλπ. Ωστόσο, μετά την κύρωση του Κανονισμού των σχέσεων ξενοδόχων και πελατών με τον ν. 1652/1986, οι ρυθμίσεις του ως άνω Κανονισμού, ως ειδικές και μεταγενέστερες κατισχύουν αυτών του ΑΚ, εφόσον ρυθμίζουν το ίδιο ζήτημα. Έτσι, με τον παραπάνω Κανονισμό, στο άρθρο 8 § 20 εδάφιο γ' του ν. 1652/1986, ρυθμίζεται η απαλλαγή του ξενοδόχου από την ευθύνη του, εφόσον η ζημία ή η απώλεια των εισκομισθέντων οφείλεται σε αμέλεια του πελάτη ή των προσώπων που τον συνοδεύουν ή των επισκεπτών ή αυτών που βρίσκονται στην υπηρεσία του. Επομένως, η απαλλαγή του ξενοδόχου επέρχεται μόνο εφόσον τον πελάτη βαρύνει υπαιτιότητα ως προς την επέλευση της ζημίας. Εάν όμως βαρύνει πταίσμα και τον ξενοδόχο ή τα πρόσωπα που εμπίπτουν στην σφαίρα επιρροής του, τότε κρίνεται εφαρμοστέα και η διάταξη του άρθρου 300 ΑΚ («ζημία από οικείο πταίσμα»), οπότε μπορεί να μην επιδικασθεί αποζημίωση ή να μειωθεί το ποσόν αυτής, β) η ΑΚ 834 § 1 προβλέπει ως λόγο απαλλαγής και την πρόκληση ζημίας λόγω της ιδιάζουσας φύσης του πράγματος, γ) η ευθύνη του ξενοδόχου εξικνείται μέχρι την ανωτέρα βία, ήτοι ο ξενοδόχος δεν ευθύνεται όταν η ζημία ευθύνεται σε ανωτέρα βία και δ) η ΑΚ 836 ρυθμίζει μία ακόμη περίπτωση, σύμφωνα με την οποία ο ξενοδόχος απαλλάσσεται από την υποχρέωση αποζημίωσης του πελάτη και συγκεκριμένα αν ο τελευταίος καθυστερήσει αδικαιολόγητα να του γνωστοποιήσει την ζημία του, ο ισχυρισμός δε αυτός συνιστά ένσταση που πρέπει να προτείνει και να αποδείξει ο ξενοδόχος. Περαιτέρω, όμως, αναφορικά με τα χρήματα, χρεώγραφα και τιμαλφή ο Αστικός Κώδικας περιορίζει την αντικειμενική ευθύνη του ξενοδόχου στο ποσό των ογδόντα οκτώ (88) ευρώ για κάθε πελάτη (ΑΚ 835). Ο περιορισμός αυτός, σύμφωνα με την ανωτέρω διάταξη, παύει να υφίσταται εφόσον ο ξενοδόχος, γνωρίζοντας την ιδιότητα των πραγμάτων αυτών, ανέλαβε τη φύλαξή τους ή την αποποιήθηκε, καθώς και αν η ζημία προήλθε από πταίσμα του ξενοδόχου ή της οικογένειας ή του προσωπικού του (ΑΚ 835). Ωστόσο, η συγκεκριμένη ρύθμιση, που αφορά τα χρήματα και τα τιμαλφή, καταργήθηκε με το άρθρο 20 του Κανονισμού, ο οποίος πλέον θέτει ένα βάρος στο πρόσωπο του πελάτη. Συγκεκριμένα, ο πελάτης, με την άφιξή του στο ξενοδοχείο, οφείλει να παραδώσει στον ξενοδόχο ή τον εντεταλμένο διευθυντή του ξενοδοχείου, τα πολύτιμα ή σημαντικής αξίας αντικείμενα (τιμαλφή) ως και τα χρήματα που φέρει μαζί του έναντι απόδειξης. Εφόσον ο πελάτης δεν συμμορφωθεί με αυτήν την υποχρέωση - βάρος, επέρχεται η δυσμενής γι’ αυτόν έννομη συνέπεια, δηλαδή δεν μπορεί να απαιτήσει αποζημίωση για ενδεχόμενη απώλειά τους, ούτε καν εκείνη των ογδόντα οκτώ (88) ευρώ. Επομένως, η ρύθμιση της ΑΚ 835 για χρήματα και τιμαλφή (ως τέτοια, δε, θεωρούνται τα αντικείμενα που έχουν κατά γενική συναλλακτική αντίληψη και αναλόγως των περιστάσεων ιδιαίτερα μεγάλη αξία, πχ κοσμήματα, έργα τέχνης κ.λπ.) ισχύει για όλους τους άλλους επιχειρηματίες, πλην των ξενοδόχων, που εμπίπτουν στο πραγματικό της ΑΚ 834. Η άρνηση όμως του ξενοδόχου να παραλάβει τα πιο πάνω πράγματα προς φύλαξη, θεμελιώνει απεριόριστη ευθύνη του με ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 835 του ΑΚ, το οποίο κατά τα άλλα καταργήθηκε από το άρθρο 20 του Κανονισμού, απορριπτομένου ως μη νομίμου του σχετικού ισχυρισμού των αναιρεσειόντων ότι με το άρθρο 20 του Κανονισμού ανατρέπεται απλά ο κανόνας της αντικειμενικής ευθύνης του ξενοδόχου, η οποία επανέρχεται σε περίπτωση συνδρομής πταίσματος του ιδίου ή του προσωπικού του.

Κ.Γ.