ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΕΔΔΑ 2025

Επιμέλεια: Βασίλης Χειρδάρης

[Α΄ ΜΕΡΟΣ – ΑΣΤΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ]

Το «Νομικό Βήμα» στην προσπάθειά του να ενημερώσει το νομικό κόσμο καθιέρωσε την συνοπτική και επιγραμματική επισκόπηση των σημαντικότερων αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΔΑ). Η παρούσα επισκόπηση (κατ’ άρθρο της ΕΣΔΑ) αφορά τη σημαντικότερη νομολογία του Δικαστηρίου του Στρασβούργου για το 2025. Στο παρόν τεύχος παρουσιάζεται η ενδιαφέρουσα νομολογία του ΕΔΔΑ για τις αστικές υποθέσεις. Στα επόμενα τεύχη θα παρουσιαστούν οι ποινικές, οι διοικητικού και πειθαρχικού χαρακτήρα υποθέσεις. 

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑΣ

ΚΑΤ’ ΑΡΘΡΟ1

ΑΡΘΡΟ 2

Συνοπτικό σχόλιο: Η μοναδική απόφαση υπό το άρθρο 2 αφορά το διαδικαστικό σκέλος του δικαιώματος στη ζωή σε υπόθεση θανάτου ασθενούς μετά την αποχώρησή του από νοσοκομείο. Το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι τα κράτη φέρουν υποχρέωση αποτελεσματικής διερεύνησης θανάτων σε πλαίσιο νοσηλείας, ιδίως όταν η εσωτερική δικαστική διαδικασία παρουσιάζει ελλείψεις στην εξέταση κρίσιμων ζητημάτων που ανέδειξε ανώτερο δικαστήριο

Jaklova κ.α. κατά Τσεχίας της 04.12.2025 (αριθ. προσφ. 38342/23)

Θάνατος ασθενούς από υποθερμία μετά την αποχώρησή του από νοσοκομείο. Διαδικαστικές υποχρεώσεις. Παραβίαση διαδικαστικού σκέλους άρθρου 2 

Οι προσφεύγοντες είναι η μητέρα, η σύζυγος, ο αδελφός και η κόρη του B.J., ο οποίος απεβίωσε στις 6 Δεκεμβρίου 2009 από υποθερμία, αφού είχε αποχωρήσει απροσδόκητα από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Bulovka της Πράγας, όπου νοσηλευόταν εκούσια σε ανοικτή μονάδα μετά από ύποπτη επιληπτική κρίση. Παρά τα σημάδια παράξενης συμπεριφοράς που εκδηλώθηκαν το πρωί της 1ης Δεκεμβρίου, δεν ελήφθησαν μέτρα εποπτείας. Το σώμα του εντοπίστηκε δώδεκα ημέρες αργότερα σε δυσπρόσιτο σημείο πλησίον του νοσοκομείου.

Οι προσφεύγοντες άσκησαν αγωγή αποζημίωσης. Μετά από δύο ευνοϊκές αποφάσεις, το Ανώτατο Δικαστήριο ανέπεμψε την υπόθεση ζητώντας διερεύνηση του κατά πόσον το νοσοκομείο γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει παράγοντες που απαιτούσαν ενισχυμένη εποπτεία. Ωστόσο, τα δικαστήρια κατά την επανεξέταση απέρριψαν αμετάκλητα την αγωγή.

Το ΕΔΔΑ εξέτασε την προσφυγή υπό το διαδικαστικό σκέλος του άρθρου 2. Διαπίστωσε ότι τα εθνικά δικαστήρια δεν εξέτασαν επαρκώς κρίσιμα ζητήματα που είχε επισημάνει το Ανώτατο Δικαστήριο, ιδίως σχετικά με τη γνώση ειδικών παραγόντων που απαιτούσαν ενισχυμένη εποπτεία και την συμμόρφωση με τους εσωτερικούς κανονισμούς του νοσοκομείου. Η πραγματογνωμοσύνη βασίστηκε μόνο στα ιατρικά αρχεία χωρίς να ληφθούν υπόψη οι συγκεκριμένες περιστάσεις που επικαλέστηκαν οι προσφεύγοντες. Επιπλέον, η διαδικασία διήρκεσε σχεδόν 12 έτη με επανειλημμένες αναπομπές.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ομόφωνα παραβίαση του διαδικαστικού σκέλους του άρθρου 2 και επιδίκασε 10.000 ευρώ στη μητέρα, 10.000 ευρώ στη σύζυγο, 7.000 ευρώ στον αδελφό και 10.000 ευρώ στην κόρη για ηθική βλάβη, καθώς και 5.272 ευρώ από κοινού για δικαστικά έξοδα.

ΑΡΘΡΟ 6

Συνοπτικό σχόλιο: Οι ένδεκα αποφάσεις υπό το άρθρο 6 καλύπτουν ευρύ φάσμα εκφάνσεων της δίκαιης δίκης. Ξεχωρίζουν δύο ελληνικές υποθέσεις: η Βερβελέ (αναποτελεσματικότητα του εσωτερικού ενδίκου μέσου του ν. 4239/2014 για την εύλογη διάρκεια), η Εκκλησία της Ελλάδος (δυσανάλογος περιορισμός πρόσβασης σε δικαστήριο λόγω ΕΝΦΙΑ) και η Τράπεζα Saderat Iran (διάρκεια 33 ετών). 

Νομολογιακή καινοτομία αποτελεί η απόφαση Βερβελέ, όπου το Δικαστήριο δέχθηκε προσ­φυγή χωρίς να ασκηθεί αγωγή αποζημίωσης στα ελληνικά δικαστήρια, κρίνοντας αναποτελεσματικό το ένδικο μέσο του ν. 4239/2014. Επίσης, στην Ukrka­va κατά Ουκρανίας τονίστηκε η απαγόρευση contra legem ερμηνείας σαφών νομοθετικών διατάξεων, ενώ στην Vu­jović κατά Μαυροβουνίου αναδείχθηκε το πρόβλημα της επανειλημμένης μη συμμόρφωσης κατωτέρου δικαστηρίου σε αποφάσεις ανωτάτου. Στην Sahakyan κατά Αρμενίας, η αποδοχή εκπρόθεσμης έφεσης κατά αμετάκλητης απόφασης χωρίς επαρκή αιτιολογία κρίθηκε παραβίαση της αρχής του δεδικασμένου.

1. Βερβελέ κατά Ελλάδας της 26.08.2025 (αριθ. προσφ. 34012/20) (βλ. πιο πάνω σ. 31)

Η διαδικασία αποζημίωσης που έχει θεσπι­στεί για παραβίαση εύλογης διάρκειας δεν παρέχει αποτελεσματική έννομη προστασία. Προσφυγή χωρίς να ασκηθεί αγωγή στα ελληνικά δικαστήρια. Καταδίκη Ελλάδας 

Η προσφεύγουσα άσκησε αγωγή στις 22 Ιουνίου 2001 κατά του Γενικού Ιπποκράτειου Νοσοκομείου  της Αθήνας, όπου εργαζόταν ως καθαρίστρια, για μη καταβολή μισθών. Οι διαδικασίες στα ελληνικά δικαστήρια ολοκληρώθηκαν με την έκδοση απόφαση, από τον Άρειο Πάγο στις 27 Φεβρουαρίου 2020, με την οποία απορρίφθηκε η αναίρεσή  της. Η απόφαση κατέστη αμετάκλητη και τέθηκε στη διάθεση της προσφεύγουσας στις 9 Απριλίου 2020.

Το Δικαστήριο έκρινε ότι το ισχύον ένδικο μέσο για αποζημίωση λόγω παραβίασης της εύλογης διάρκειας που είχε θεσμοθετηθεί με το ν. 4239/2014 δεν ήταν αποτελεσματικό, καθώς δεν επέτρεπε στα ελληνικά δικαστήρια να εξετάσουν τη συνολική διάρκεια της διαδικασίας, αλλά μόνον την εύλογη διάρκεια κατά επίπεδο δικαιοδοσίας και ότι η ερμηνεία των κριτηρίων για την εκτίμηση του τι συνιστά «εύλογο» χρονικό διάστημα και για την απονομή δίκαιης ικανοποίησης δεν ήταν σύμφωνη με τα πρότυπα που έχουν καθοριστεί στη νομολογία του Δικαστηρίου του Στρασβούργου. 

Το Δικαστήριο έκρινε ότι η διάρκεια της διαδικασίας στην παρούσα υπόθεση (18 έτη, 9 μήνες και 18 ημέρες σε τρεις βαθμούς δικαιοδοσίας) ακόμη και αν δεν ληφθεί υπόψη η καθυστέρηση που δεν μπορούσε να αποδοθεί στις αρχές, ήταν υπερβολική.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση της δίκαιης δίκης υπό την ειδικότερη έκφανση της παραβίασης της εύλογης διάρκειας των διαδικασιών (άρθρο 6 § 1) και του δικαιώματος αποτελεσματικής έννομης προστασίας (άρθρο 13 σε συνδυασμό με το άρθρο 6 § 1) και επιδίκασε για ηθική βλάβη 11.000 ευρώ και τα δικαστικά έξοδα.

2.  Εκκλησία της Ελλάδος κατά Ελλάδας της 21.01.2025  (αριθ. προσφ. 44547/15)

Η κήρυξη ως απαράδεκτης αγωγής λόγω μη προσκόμισης πιστοποιητικού ΕΝΦΙΑ συνιστά δυσανάλογο περιορισμό της πρόσβασης σε δικαστήριο. Καταδίκη της Ελλάδας 

Η προσφεύγουσα είναι η Εκκλησία της Ελλάδος, που διαχειρίζεται την Ιερά Μονή Ασωμάτων Πετράκη, η οποία κατείχε τρεις εκτάσεις συνολικής έκτασης 31,9 εκταρίων στο νομό Αττικής. Το 1980 το κράτος συμφώνησε με την προσφεύγουσα να μεταβιβάσει τμήματα των εκτάσεων αυτών στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών για την κατασκευή πανεπιστημιακού νοσοκομείου εντός 10 ετών υπό τον όρο της διάθεσης αριθμού κλινών και παροχής δωρεάν υγειονομικής περίθαλψης στους ιερείς και στις οικογένειές τους. Η μεταβίβαση περιείχε διαλυτική αίρεση σε περίπτωση που δεν υλοποιηθούν οι όροι. Το νοσοκομείο δεν κτίστηκε, έτσι το 2013 η Εκκλησία ζήτησε από τον Υπουργό Οικονομικών να επιστρέψει την ακίνητη περιουσία στην παραπάνω Μονή. Στη συνέχεια άσκησε σχετική αγωγή. 

Η συζήτηση της αγωγής στο Πρωτοδικείο Αθηνών κηρύχθηκε απαράδεκτη λόγω μη συμμόρφωσης προς την απαίτηση να προσκομιστεί πιστοποιητικό ΕΝΦΙΑ, να συμπεριληφθεί το επίδικο ακίνητο στις φορολογικές δηλώσεις της προηγούμενης πενταετίας και κατ’ ακολουθία να καταβληθεί ο σχετικός φόρος ακίνητης περιουσίας. 

Κατά το ΕΔΔΑ δεν αποδείχθηκε ότι το κράτος εμποδίστηκε να εισπράξει τον σχετικό φόρο από την υπόχρεη προσφεύγουσα  με άλλα μέσα. 

Το Δικαστήριο του Στρασβούργου έκρινε ότι τα ελληνικά δικαστήρια  δεν τήρησαν τη δίκαιη ισορροπία μεταξύ του δικαιώματος πρόσβασης της προσφεύγουσας σε δικαστήριο και των επιδιωκόμενων νόμιμων σκοπών και η ανωτέρω απαίτηση του ελληνικού δικαστηρίου επέφερε δυσανάλογο περιορισμό του δικαιώματος προσ­βασης σε δικαστήριο. 

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 6 § 1 της ΕΣΔΑ και επιδίκασε ποσό 6.000 ευρώ για  ηθική βλάβη.

3.  Τράπεζα Saderat Iran κατά Ελλάδας της 22.07.2025 (αριθ. προσφ. 31687/15)

Δικαστική διαμάχη μεταξύ τραπεζών διάρ­κειας 33 ετών. Καταδίκη της Ελλάδας για παραβίαση της εύλογης διάρκειας των διαδικασιών 

Η προσφεύγουσα τράπεζα εδρεύει στην Τεχεράνη. Ίδρυσε υποκατάστημα στην Αθήνα το 1976. Στις 7 Μαΐου 1980, η Αγροτική Τράπεζα Ελλάδος (ΑΤΕ) κατέθεσε αγωγή κατά της προσ­φεύγουσας τράπεζας ζητώντας αποζημίωση για παράνομες πράξεις. Στις 17 Σεπτεμβρίου 1980, η προσφεύγουσα κατέθεσε αγωγή κατά της ΑΤΕ, ενώ στις 22 Μαρτίου 1984 η ΑΤΕ κατέθεσε δεύτερη αγωγή κατά της προσφεύγουσας για τόκους.

Η υπόθεση εξελίχθηκε με πολλαπλές αναβολές και καθυστερήσεις. Το 2010, το Πρωτοδικείο Αθηνών εξέδωσε απόφαση που υποχρέωνε την προσφεύγουσα να καταβάλει στην ΑΤΕ ποσά 325.772,77 ευρώ συν τόκους και 150.754,22 ευρώ συν τόκους. Η προσφεύγουσα άσκησε έφεση υποστηρίζοντας ότι οι αξιώσεις της ΑΤΕ για τόκους είχαν παραγραφεί σύμφωνα με την πενταετή προθεσμία παραγραφής, αμφισβητώντας την εφαρμογή του άρθρου 34 § 8 του ν. 4332/ 1929, που προέβλεπε εικοσαετή παραγραφή για τις αξιώσεις της ΑΤΕ.

Το Εφετείο απέρριψε την έφεση, κρίνοντας ότι οι ευνοϊκές για την ΑΤΕ διατάξεις εξακολουθούσαν να ισχύουν παρά τη μετατροπή της σε ανώνυμη εταιρεία το 1990, λόγω του ειδικού νομικού καθεστώτος της ως κύριου φορέα στήριξης της αγροτικής πίστης. Ο Άρειος Πάγος επιβεβαίωσε την απόφαση του Εφετείου.

Η προσφεύγουσα προσέφυγε στο ΕΔΔΑ, επικαλούμενη παραβίαση του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου, καθώς και των άρθρων 6 § 1 και 13 λόγω της υπερβολικής διάρκειας της διαδικασίας και της έλλειψης αποτελεσματικής προσφυγής.

Το ΕΔΔΑ έκρινε την προσφυγή σχετικά με το άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου ως απαράδεκτη ratione materiae, καθώς η προσ­φεύγουσα δεν διέθετε «υπάρχουσα περιουσία» ή «νόμιμη προσδοκία» κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου, αλλά απλά την ελπίδα ότι το χρέος της προς την ΑΤΕ δεν θα θεωρούνταν εισπράξιμο λόγω συντομότερης προθεσμίας παραγραφής.

Ωστόσο, το Δικαστήριο διαπίστωσε παραβίαση της εύλογης διάρκειας των διαδικασιών  (άρθρο 6 § 1 της ΕΣΔΑ), καθώς η διαδικασία διήρκεσε πάνω από τριάντα τρία (33) χρόνια για δύο βαθμούς δικαιοδοσίας. Επίσης, διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 13, καθώς το ελληνικό νομικό σύστημα δεν προσέφερε αποτελεσματικό ένδικο μέσο για την καταγγελία της υπερβολικής διάρκειας της διαδικασίας.

Το Δικαστήριο επιδίκασε στην προσφεύγουσα 9.000 ευρώ για ηθική βλάβη και 3.075 ευρώ για δικαστικά έξοδα.

4.  Zafferani κ.α. κατά Αγίου Μαρίνου της 09.01.2025 (αριθ. προσφ. 38127/22 και 6 άλλες)

Νομοθετική παρέμβαση σε εκκρεμείς δίκες. Αναδρομική νομοθεσία που επηρεάζει το αποτέλεσμα διαφοράς υπέρ του Κράτους. Παραβίαση άρθρου 6 § 1 

Το Κράτος, χωρίς επιτακτικούς λόγους, θέσπισε νομοθεσία τον Ιούλιο 2016 που επηρέασε τη δικαστική κρίση εκκρεμούσας διαφοράς στην οποία ήταν διάδικος. Οι διαδικασίες είχαν ξεκινήσει τον Ιανουάριο 2016. Επιδικάστηκαν αποζημιώσεις από 2.250 έως 5.300 ευρώ, 3.000 ευρώ για ηθική βλάβη και 3.000 ευρώ για έξοδα.

5. Ukrkava, TOV κατά Ουκρανίας της 06.02. 2025 (αριθ. προσφ. 10233/20)

Ukrkava, TOV κατά Ουκρανίας: Ασφάλεια δικαίου και απαγόρευση αυθαίρετης (contra legem) επανερμηνείας σαφούς διάταξης

Η προσφεύγουσα εταιρεία είχε συνάψει σύμβαση δανείου με συμβατική δεκαετή προθεσμία παραγραφής, κατά παρέκκλιση της ενιαύσιας νόμιμης. Το Ανώτατο Δικαστήριο της Ουκρανίας, μεταστρέφοντας τη νομολογία του, έκρινε ότι η νόμιμη προθεσμία ήταν αποκλειστική.

Το ΕΔΔΑ έκρινε τη νέα ερμηνεία απρόβλεπτη και contra legem. Τόνισε ότι η ασφάλεια δικαίου και η προβλεψιμότητα απαιτούν οι δικαστικές αποφάσεις να μην ανατρέπουν αυθαίρετα παγιωμένες νομικές καταστάσεις, ειδικά όταν η νομοθετική διατύπωση είναι σαφής. Διαπιστώθηκε παραβίαση του άρθρου 6 § 1.

6.  Botticelli κ.α. κατά Ιταλίας της 20.03.2025 (αριθ. προσφ. 3272/24 και 8 άλλες)

Αδυναμία εκτέλεσης δικαστικών αποφάσεων υπέρ των προσφευγόντων. Παραβίαση δίκαιης δίκης και πρόσβασης σε δικαστήριο.

Οι προσφεύγοντες διαμαρτυρήθηκαν για τη μη εκτέλεση ή την καθυστερημένη εκτέλεση αμετάκλητων δικαστικών αποφάσεων των εθνικών δικαστηρίων. Οι προσφεύγοντες υπέβαλαν προσ­φυγή βάσει του άρθρου 6 § 1, σχετικά με την αδυναμία εκτέλεσης των εν λόγω αποφάσεων, δυνάμει του ν.δ. με αριθ. 267/2000, καθώς και καταγγελία βάσει του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου.

Κατά το Δικαστήριο η εκτέλεση της απόφασης οποιουδήποτε δικαστηρίου πρέπει να θεωρείται αναπόσπαστο μέρος της «διαδικασίας» της δίκαιης δίκης (άρθρο 6 § 1) και διαπίστωσε ότι οι δικαστικές αποφάσεις υπέρ των προσφευγόντων παρέμειναν ανεκτέλεστες επί σειρά ετών. Επιπλέον οι προσφεύγοντες δεν ήταν σε θέση να κινήσουν διαδικασία εκτέλεσης βάσει της εθνικής νομοθεσίας.

Το Δικαστήριο στηριζόμενο στην πάγια νομολογία του, εκτίμησε ότι οι αρχές δεν κατέβαλαν κάθε δυνατή προσπάθεια για να εξασφαλίσουν την πλήρη και έγκαιρη εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων υπέρ των προσφευγόντων και περιόρισαν δυσανάλογα το δικαίωμα πρόσβασής τους σε δικαστήριο.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 6 § 1 της ΕΣΔΑ.

7.  Sahibov κατά Αζερμπαϊτζάν της 10.04. 2025 (αριθ. προσφ. 43152/10)

Ανεπαρκής αιτιολογία Εφετείου και Ανωτάτου Ακυρωτικού. Κλήτευση στο εφετείο μετά την συζήτηση για την έφεση.  Παραβίαση δίκαιης δίκης και ασφάλειας δικαίου.

Ο προσφεύγων, είναι υπήκοος του Αζερμπαϊτζάν που γεννήθηκε το 1963 και ζει στο Μπακού. Από το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο  αναιρέθηκε απόφαση τελεσίδικη και εκτελεστή υπέρ του. Η απόφαση αφορούσε μίσθωση εμπορικού χώρου που ανήκε στο κράτος. 

Επικαλούμενος το άρθρο 6 § 1 (δικαίωμα σε δίκαιη δίκη) της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ο προσφεύγων ισχυρίσθηκε ότι δεν ενημερώθηκε για την ακρόαση στην υπόθεσή του στο εφετείο και ότι οι αποφάσεις των ανωτέρων  δικαστηρίων που ακύρωσαν την πρωτοβάθμια απόφαση ήταν παράνομες, στερούνταν επαρκούς αιτιολογίας και παραβίασαν την αρχή της ασφάλειας δικαίου.

Το ΕΔΔΑ έκανε δεκτή την προσφυγή του και έκρινε ότι παραβιάστηκε η  αρχή της ασφάλειας δικαίου, δεχόμενο ότι οι αποφάσεις των ανωτέρων δικαστηρίων στερούνταν επαρκούς αιτιολογίας και ότι ο προσφεύγων δεν ενημερώθηκε δεόντως για την ακρόαση στο εφετείο και έτσι δεν μπορούσε  να παρασταθεί ή να συμμετάσχει. 

Το Στρασβούργο διαπίστωσε παραβίαση της δίκαιης δίκης (άρθρο 6 § 1) και επιδίκασε 5.000 ευρώ για ηθική βλάβη και 1.000 ευρώ για έξοδα.

8.  A. και B. κατά Μάλτας της 24.06.2025 (αριθ. προσφ. 4986/24)

Αμεροληψία δικαστή. Πρώην δικηγόρος δικαστή εκπροσώπησε αντίδικο. Διαδικασία εξαίρεσης. Δικαιώματα επικοινωνίας γονέα. Μη παραβίαση άρθρων 6 § 1 και 8. 

Σε υπόθεση επιμέλειας ανηλίκου, ο δικηγόρος που εκπροσωπούσε την αντίδικο είχε στο παρελθόν εκπροσωπήσει τη δικαστή σε δική της υπόθεση συναινετικού διαζυγίου - σχέση που είχε λήξει 7 μήνες πριν. Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι δεν ανέκυψε ζήτημα υποκειμενικής αμεροληψίας και ότι είχε μεσολαβήσει επαρκής χρόνος για την άμβλυνση των επαγγελματικών δεσμών. Ωστόσο, επισήμανε ότι η απόφαση δικαστή επί αιτήματος εξαίρεσής του, χωρίς δυνατότητα ένδικου μέσου, δεν συνάδει καταρχήν με τα πρότυπα της ΕΣΔΑ, πλην όμως τα δικαστήρια συνταγματικής δικαιοδοσίας αναπλήρωσαν τυχόν ελλείψεις. Κρίθηκε μη παραβίαση (κατά πλειοψηφία για το άρθρο 6 § 1, ομόφωνα για το άρθρο 8).

9.  Arshakyan κ.α. κατά Αρμενίας της 11.09. 2025 (αριθ. προσφ. 23705/15)

Αυθαίρετη και απρόβλεπτη εφαρμογή και έναρξη προθεσμίας παραγραφής σε αστική υ­πόθεση. Παραβίαση δικαιώματος πρόσβασης σε δικαστήριο.

Οι προσφεύγοντες, δεκατέσσερις Αρμένιοι υπήκοοι κάτοικοι της οδού Amiryan 4/22 στο κέντρο του Ερεβάν, κατέθεσαν αγωγή τον Ιούλιο του 2008 διεκδικώντας οικονομική στήριξη και κίνητρα ύψους 3.000.000 AMD έκαστος βάσει του Κυβερνητικού Διατάγματος αριθ. 950-N του 2001 για απαλλοτριώσεις. Το Διάταγμα προέβλεπε αποζημίωση 2.000.000 AMD και επιπλέον κίνητρο 1.000.000 AMD για τους εγγεγραμμένους κατοίκους ζωνών απαλλοτρίωσης υπό ορισμένες προϋποθέσεις.

Παρότι άλλοι κάτοικοι της ίδιας περιοχής είχαν συνάψει συμβάσεις αποζημίωσης μεταξύ Απριλίου και Σεπτεμβρίου 2005, οι προσφεύγοντες δεν είχαν συμπεριληφθεί. Τα εθνικά δικαστήρια απέρριψαν τις αξιώσεις τους το 2014 με το σκεπτικό ότι είχε παρέλθει η τριετής προθεσμία παραγραφής του Αστικού Κώδικα, υπολογίζοντας την έναρξή της από την 1η Μαΐου 2005.

Τα δικαστήρια βασίστηκαν στο γεγονός ότι συμβάσεις αγοράς ακινήτων στην περιοχή είχαν υπογραφεί την 1η Απριλίου 2005 και έπρεπε να καταχωρηθούν εντός τριάντα ημερών, τεκμαίροντας ότι όλοι οι πολίτες θεωρούνται ότι γνώριζαν τις καταχωρημένες συμβάσεις. Ωστόσο, δεν παρασχέθηκε καμία αιτιολογία για τη σύνδεση μεταξύ των προσφευγόντων και των συγκεκριμένων συμβάσεων, ούτε για το γιατί η τεκμαιρόμενη γνώση τους θα συνιστούσε γνώση παραβίασης των δικαιωμάτων τους.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ότι η εφαρμογή της προθεσμίας παραγραφής ήταν απρόβλεπτη και αυθαίρετη. Το ίδιο το Διάταγμα δεν περιείχε διατάξεις περί παραγραφής, ούτε παραπομπή στον Αστικό Κώδικα. Η επιλογή των συγκεκριμένων συμβάσεων ως σημείο εκκίνησης της παραγραφής δεν αιτιολογήθηκε, ενώ τα δικαστήρια τεκμηρίωσαν την καταχώρηση χωρίς άμεσα αποδεικτικά στοιχεία.

Το Δικαστήριο διαπίστωσε παραβίαση της πρόσβασης σε δικαστήριο και του εύλογου χρόνου της διαδικασίας (άρθρο 6 § 1)  και επιδίκασε 4.700 ευρώ από κοινού στους προσφεύγοντες για ηθική βλάβη και 2.500 ευρώ στην πρώτη για δικαστικά έξοδα. 

10.  Vujović και Lipa D.O.O. κατά Μαυροβουνίου (αριθ. 2) της 27.11.2025 (αριθ. προσφ. 43050/22)

Επανειλημμένη μη συμμόρφωση κατωτέρου δικαστηρίου σε αποφάσεις ανωτάτου  Δικαστηρίου. Παραβίαση εύλογης διάρκειας και σεβασμού της περιουσίας. 

Σε διαδικασίες αφερεγγυότητας, το Συνταγματικό Δικαστήριο ακύρωσε τέσσερις φορές τις αποφάσεις του Εφετείου, κρίνοντας ότι ο ενυπόθηκος πιστωτής δεν νομιμοποιούνταν να αιτηθεί κήρυξη αφερεγγυότητας. Το Εφετείο συμμορφώθηκε μόλις μετά την πέμπτη αναπομπή, ενώ στο μεταξύ η περιουσία της εταιρείας (3.317.847,31 ευρώ) είχε ήδη εκποιηθεί.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 6 § 1 τόσο ως προς τη δικαιότητα (αυθαίρετη κρίση Εφετείου) όσο και ως προς την εύλογη διάρκεια, καθώς και παραβίαση του άρθρου 1 του ΠΠΠ. Επιδικάστηκαν 4.680 ευρώ για ηθική βλάβη και 9.200 ευρώ για έξοδα.

11.  Sahakyan κ.α. κατά Αρμενίας της 18.12. 2025 (αριθ. προσφ. 51756/16)

Ακύρωση αμετάκλητης απόφασης. Αρχή του δεδικασμένου και ασφάλεια δικαίου. Καταδίκη για παραβίαση δίκαιης δίκης.

Τρεις Αρμένιοι ακτιβιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων πέτυχαν αμετάκλητη απόφαση κατά εφημερίδας που τους συνέδεσε με «εχθρούς του έθνους» λόγω σχολίων υπέρ δικαιωμάτων ΛΟΑΤ+. Ο Πρόεδρος του ΔΣ της εφημερίδας, ο οποίος δεν ήταν εναγόμενος, άσκησε εκπρόθεσμη έφεση, που έγινε δεκτή χωρίς επαρκή αιτιολο­γία, ακυρώνοντας την αμετάκλητη απόφαση.

Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι το Εφετείο δεν παρέθεσε λόγους ουσιώδους και επιτακτικού χαρακτήρα, που θα δικαιολογούσαν παρέκκλιση από την αρχή του δεδικασμένου. Διαπιστώθηκε παραβίαση του άρθρου 6 § 1. Το ΕΔΔΑ επιδίκασε 2.000 ευρώ ανά προσφεύγοντα και 1.347 ευρώ για έξοδα.

ΑΡΘΡΟ 8

Συνοπτικό σχόλιο: Οι δεκαέξι αποφάσεις υπό το άρθρο 8 αναδεικνύουν την ποικιλία των εκφάνσεων του δικαιώματος σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής. Στις ελληνικές υποθέσεις, στην Μεϊντανάς η προσφυγή κηρύχθηκε απαράδεκτη παρά την μεγάλη διάρκεια διαδικασιών επιμέλειας, ενώ στις Κοκκινογέννης και Μακρής το ΕΔΔΑ επέκρινε την εσφαλμένη ερμηνεία της Σύμβασης της Χάγης από τα ελληνικά δικαστήρια και τις υπέρμετρες καθυστερήσεις σε υποθέσεις διεθνούς απαγωγής παιδιών. 

Νομολογιακή καινοτομία αποτελεί η απόφαση H.W. κατά Γαλλίας, στην οποία το ΕΔΔΑ έκρινε για πρώτη φορά ότι η «συζυγική υποχρέωση» σεξουαλικών σχέσεων αντίκειται στο δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής, με τη θεμελιώδη κρίση ότι η συναίνεση στο γάμο δεν συνεπάγεται συναίνεση σε μελλοντικές σεξουαλικές σχέσεις. Σημαντική είναι επίσης η Μ.Κ. κατά Λετονίας, στην οποία αναγνωρίστηκε η «κοινωνική γονεϊκότητα» πρώην συντρόφου ομοφύλου ζευγαριού, καθώς και η Đorđević κατά Σερβίας, όπου η ανέγερση κτιρίου σε υπερβολική εγγύτητα στην κατοικία γηραιάς προσφεύγουσας κρίθηκε ως παραβίαση του άρθρου 8 λόγω στέρησης φωτισμού και αερισμού.

1.  Μεϊντανάς κατά Ελλάδας της 22.05.2025 (αριθ. προσφ. 18847/23)

Δεν παραβιάστηκε η οικογενειακή ζωή, παρά την μεγάλη καθυστέρηση των διαδικασιών για την επιμέλεια ανηλίκου,  γιατί υπήρξε συνεχής και ουσιαστική επικοινωνία του πατέρα με το παιδί του

Η προσφυγή αφορούσε την υπερβολική διάρκεια των διαδικασιών επιμέλειας ανήλικου παιδιού. Ο προσφεύγων παραπονέθηκε ότι η μεγάλη διάρκεια των διαδικασιών παραβίασε το δικαίωμα σεβασμού της οικογενειακής του ζωής. 

Ο προσφεύγων παντρεύτηκε το 2005 και απέκτησε ένα γιο το 2007. Το ζευγάρι χώρισε το 2014. Η μητέρα έλαβε προσωρινή επιμέλεια και ρυθμίστηκε η επικοινωνία του πατέρα με το παιδί. Το 2015 η μητέρα άσκησε αγωγή για την οριστική επιμέλεια  του παιδιού και το 2017 ο πατέρας άσκησε ανταγωγή. Στις 7 Σεπτεμβρίου 2021 το πρωτοβάθμιο δικαστήριο αποφάσισε να αναθέσει την οριστική επιμέλεια στον πατέρα, θεωρώντας ότι, ενώ και οι δύο γονείς ήταν σε θέση να φροντίσουν το παιδί, το παιδί επιθυμούσε να διαμείνει με τον πατέρα του και η επιθυμία του έπρεπε να γίνει σεβαστή.

Η μητέρα άσκησε έφεση και στις 6 Μαΐου 2022 το Εφετείο αποφάσισε ότι, ενώ η γνώμη του παιδιού έπρεπε να ληφθεί υπόψιν, το πρωτόδικο δικαστήριο δεν ήταν υποχρεωμένο να συμμορφωθεί με αυτήν, λαμβάνοντας υπόψη τη συναισθηματικά τεταμένη κατάσταση του ανηλίκου και τη ρήξη που προκλήθηκε από τη σοβαρή σύγκρουση μεταξύ των γονέων του. Το δικαστήριο έκρινε ότι παρότι  και οι δύο γονείς ήταν κατάλληλοι για να  φροντίζουν το παιδί, ήταν δε προς το συμφέρον του η ανάθεση της επιμέλειας στην μητέρα για να διατηρηθεί η σταθερότητα και η συνέχεια στο περιβάλλον διαβίωσης και στο σχολείο του παιδιού. Η απόφαση κατέστη αμετάκλητη μετά από απόφαση του Αρείου Πάγου. Κατά τη διαδικασία ασκήθηκαν πολλές ενδιάμεσες αιτήσεις και αγωγές και από τις δύο πλευρές, που επιμήκυναν τον χρόνο. 

Η διαδικασία ξεκίνησε στις 11 Ιουνίου 2015 με την αγωγή της M.K. για ανάθεση της οριστικής επιμέλειας και ολοκληρώθηκε στις 27 Ιανουαρίου 2023 με την απόφαση του Αρείου Πάγου. Έτσι, η διαδικασία διήρκεσε επτά έτη και επτά μήνες σε τρεις βαθμούς δικαιοδοσίας. 

Κατά το Δικαστήριο του Στρασβούργου παρότι η διάρκεια των διαδικασιών ήταν μεγάλη, ο προσφεύγων είχε συνεχή και ουσιαστική επικοινωνία με το παιδί και η καθυστέρηση δεν επηρέασε καθοριστικά το δικαίωμά του στην οικογενειακή ζωή. Άλλωστε ήταν και η συμπεριφορά και οι ενέργειες και του ιδίου που συνέβαλαν στις καθυστερήσεις.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ότι, αν και η διάρκεια των διαδικασιών ήταν υπέρμετρη, αυτό δεν είχε σημαντική επίπτωση στα δικαιώματα του προσφεύγοντος για σεβασμό της οικογενειακής του ζωής σύμφωνα με το άρθρο 8 και κήρυξε την προσφυγή απαράδεκτη ως προδήλως αβάσιμη.

2.  Κοκκινογέννης κατά Ελλάδας της 7.10. 2025 (αριθ. προσφ. 55905/18)

Επιστροφή ανηλίκου μετά από διεθνή απαγωγή. Εσφαλμένη ερμηνεία της Σύμβασης της Χάγης και υπερβολική διάρκεια διαδικασιών. Παραβίαση της οικογενειακής ζωής.

Ο προσφεύγων, Έλληνας υπήκοος, μόνιμος κάτοικος Βέρνης Ελβετίας, κατέθεσε αίτηση περί επιστροφής του ανήλικου υιού του στην Ελβετία βάσει της Σύμβασης της Χάγης του 1980, αφού η σύζυγός του τον Σεπτέμβριο 2014 μετέφερε το τέκνο τους, ηλικίας μόλις 14 ημερών, στην Ελλάδα και αρνήθηκε να το επιστρέψει. Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο απέρριψε την αίτηση, ωστόσο το Εφετείο Θράκης τον Οκτώβριο 2016 διέταξε την άμεση επιστροφή του παιδιού στην Ελβετία.

Ο Άρειος Πάγος τον Ιούνιο 2017 έκρινε ότι το Εφετείο δεν εξέτασε επαρκώς τους ισχυρισμούς της μητέρας περί σοβαρού κινδύνου για το παιδί από την επιστροφή του, ειδικά την απώλεια επαφής με τη μητέρα και την ανάγκη προσαρμογής σε άγνωστο περιβάλλον. Μετά την παραπομπή, το Εφετείο τον Μάιο 2018 απέρριψε εκ νέου την αίτηση επιστροφής, κρίνοντας ότι η απομάκρυνση του 3,5 ετών παιδιού από το οικείο περιβάλλον της μητέρας και η μετεγκατάστασή του στην Ελβετία με τον πατέρα θα προκαλούσε τραυματικές συνέπειες στην ψυχική του ανάπτυξη.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ότι τα ελληνικά δικαστήρια εφάρμοσαν εσφαλμένα την εξαίρεση του άρθρου 13β της Σύμβασης της Χάγης. Το Δικαστήριο τόνισε ότι οι εξαιρέσεις της Σύμβασης πρέπει να ερμηνεύονται στενά και ότι ο κίνδυνος από τον χωρισμό με τον γονέα-απαγωγέα δεν συνιστά αυτόματα σοβαρό κίνδυνο. Τα εθνικά δικαστήρια δεν εξέτασαν βιώσιμες λύσεις που θα επέτρεπαν στη μητέρα να επιστρέψει με το παιδί στην Ελβετία, ούτε υπήρχαν ενδείξεις ότι θα αντιμετώπιζε νομικά εμπόδια ή ποινικές κυρώσεις εκεί.

Επιπλέον, η διαδικασία διήρκεσε 32 μήνες από την κατάθεση της αίτησης μέχρι την αμετάκλητη απόφαση, υπερβαίνοντας κατά 130 εβδομάδες την προθεσμία των έξι εβδομάδων που προβλέπει η Σύμβαση της Χάγης, χωρίς να υπάρχουν ιδιαίτερα πολύπλοκα ζητήματα που να δικαιολογούν τέτοια καθυστέρηση.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του δικαιώματος σεβασμού της οικογενειακής ζωής (άρθρο 8) και επιδίκασε 7.500 ευρώ για ηθική βλάβη.

3.  Μακρής κατά Ελλάδας της 25.11.2025 (αριθ. προσφ. 103/22)

Σύμβαση της Χάγης για διεθνή απαγωγή παιδιών. Υπέρμετρη διάρκεια διαδικασιών ε­πιστροφής. Διαδικαστική παραβίαση άρθρου 8 της ΕΣΔΑ

Ο προσφεύγων, κάτοικος Τέξας, ζήτησε επιστροφή της κόρης του από την Ελλάδα. Ως προς την ουσία, το ΕΔΔΑ έκρινε ότι τα εθνικά δικαστήρια διενήργησαν επαρκή αξιολόγηση σύμφωνη με τις αρχές της Σύμβασης. Ωστόσο, διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 8 λόγω της διάρκειας (περίπου 20 μήνες), χωρίς πειστική εξήγηση για τις καθυστερήσεις στα δευτεροβάθμια στάδια. Επιδικάστηκαν 2.000 ευρώ για ηθική βλάβη και 800 ευρώ για έξοδα.

4.  H.W. κατά Γαλλίας της 23.01.2025 (αριθ. προσ­φυγής 13805/21)

Η σύζυγος κρίθηκε αποκλειστικά υπαίτια διαζυγίου γιατί έπαυσε να έχει σεξουαλικές σχέσεις με τον σύζυγό της. Η συναίνεση στο γάμο δεν συνεπάγεται συναίνεση σε μελλοντικές σεξουαλικές σχέσεις. Παραβίαση σεβασμού  της ιδιωτικής ζωής.

Η προσφεύγουσα κρίθηκε από τα γαλλικά  δικαστήρια αποκλειστικά υπαίτια διαζυγίου, με την αιτιολογία ότι είχε πάψει να έχει σεξουαλικές σχέσεις με τον σύζυγό της. Η προσφεύγουσα δεν παραπονέθηκε για την έκδοση του διαζυγίου, το οποίο είχε επίσης ζητήσει με αγωγή της, αλλά για την αιτιολογία της δικαστικής απόφασης. 

Το Δικαστήριο επισήμανε ότι η έννοια των «συζυγικών υποχρεώσεων», όπως προβλέπεται στην εγχώρια έννομη τάξη και εφαρμόστηκε και στην παρούσα υπόθεση, δεν εμπεριέχει και τη συναίνεση σε σεξουαλικές σχέσεις. Κατά το γαλλικό ΑΚ η μη εκπλήρωση των συζυγικών υποχρεώσεων συνιστά λόγο που δικαιολογεί την έκδοση διαζυγίου, συνεπάγεται  και περιουσιακές συνέπειες και, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, μπορεί να αποτελέσει και βάση για αγωγή αποζημίωσης.

Το Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ίδια η ύπαρξη μιας τέτοιας συζυγικής υποχρέωσης αντίκειται στο σεβασμό της ιδιωτικής ζωής, της σεξουαλικής ελευθερίας, του δικαιώματος στη σωματική αυτονομία και της θετικής υποχρέωσης των συμβαλλόμενων κρατών για πρόληψη στο πλαίσιο της καταπολέμησης της ενδοοικογενειακής και σεξουαλικής βίας.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Δικαστήριο δεν μπόρεσε να εντοπίσει κανέναν λόγο ικανό να δικαιολογήσει την παρέμβαση των δημόσιων αρχών στον τομέα της σεξουαλικότητας. 

Το ΕΔΔΑ επισήμανε  ότι η έννοια των «συζυγικών υποχρεώσεων», όπως ορίζεται στην εθνική έννομη τάξη, δεν λάμβανε καθόλου υπόψη το δικαίωμα συναίνεσης στις σεξουαλικές σχέσεις και  επανέλαβε ότι κάθε μη συναινετική πράξη σεξουαλικού χαρακτήρα συνιστά μορφή σεξουαλικής βίας. Κατά το Στρασβούργο, η συναίνεση στο γάμο δεν μπορεί να συνεπάγεται και συναίνεση σε μελλοντικές σεξουαλικές σχέσεις. Μια τέτοια ερμηνεία θα ισοδυναμούσε με άρνηση  της καταδικαστέας έννοιας του συζυγικού βιασμού. Αντιθέτως, η συναίνεση πρέπει να αντανακλά την ελεύθερη βούληση για την διενέργεια σεξουαλικών πράξεων στα πλαίσια της εγγάμου σχέσεως. 

Το Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η επαναβεβαίωση της αρχής των συζυγικών υποχρεώσεων και η έκδοση διαζυγίου εξ αιτίας αποκλειστικής υπαιτιότητας της προσφεύγουσας για τον παραπάνω λόγο, στερείτο επαρκούς αιτιολογίας, και ότι τα εθνικά δικαστήρια δεν είχαν προβεί σε δίκαιη στάθμιση μεταξύ των αντιτιθέμενων συμφερόντων που διακυβεύονταν εν προκειμένω.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε  παραβίαση της ιδιωτικής ζωής (άρθρο 8 της ΕΣΔΑ).

5.  F.D. και H.C. κατά Πορτογαλίας της 07.01. 2025 (αριθ. προσφ. 18737/18)

Εκτέλεση δικαστικής απόφασης επιμέλειας με επιστροφή του παιδιού από τον πατέρα στη μητέρα χωρίς δικαστική διαδικασία. Παραβίαση της οικογενειακής ζωής 

Οι πορτογαλικές αρχές εκτέλεσαν γαλλική απόφαση επιμέλειας χωρίς να εξεταστούν ο πατέρας ή το παιδί από δικαστήριο στην Πορτογαλία, χωρίς εξέταση του υποτιθέμενου κινδύνου κακομεταχείρισης, και με κράτηση του επτάχρονου παιδιού στο αστυνομικό τμήμα κατά τη σύλληψη του πατέρα. Η απόφαση κρίθηκε «μη αναγκαία σε δημοκρατική κοινωνία». Επιδικάστηκαν 10.000 ευρώ ανά προσφεύγοντα και 6.000 ευρώ από κοινού για έξοδα.

6.  Van Slooten κατά Κάτω Χωρών της 15.04. 2025 (αριθ. προσφ. 45644/18)

Αφαίρεση γονικής μέριμνας ανήλικης κόρης από την μητέρα της. Ελλιπείς προσπάθειες των αρχών για επανένωση. Παραβίαση της οικογενειακής ζωής.

Η υπόθεση αφορούσε την αφαίρεση της γονικής μέριμνας της προσφεύγουσας επί της κόρης της, η οποία είχε ανατεθεί σε ανάδοχη οικογένεια.

Η προσφεύγουσα είχε την αποκλειστική γονική μέριμνα της κόρης της από τη γέννησή της. Και οι δύο ζούσαν, άλλαζαν τόπο διαμονής, σε ειδικές κατοικίες  που τους παρείχε η κοινωνική πρόνοια. Η προσφεύγουσα μητέρα είχε έντονη αντιδικία με τον πατέρα της ανήλικης και οι αρχές είχαν αποφασίσει όταν συναντιόνταν, και ήταν μπροστά η κόρη τους, να υπάρχει και τρίτο άτομο για να ασκεί εποπτεία. Οι κοινωνικές υπηρεσίες έκριναν ότι η προσφεύγουσα είχε σοβαρά προβλήματα, αμφισβήτησαν την ικανότητά της να φροντίζει το ανήλικο παιδί και στη συνέχεια ζήτησαν από το αρμόδιο δικαστήριο να της αφαιρέσει τη γονική μέριμνα. Η αίτηση έγινε δεκτή από το δικαστήριο.

Το Στρασβούργο επισήμανε ότι οι εθνικές αρχές δεν είχαν λάβει επαρκώς  υπόψη  την ευάλωτη φύση του παιδιού και ότι τα ληφθέντα μέτρα που προηγήθηκαν της αφαίρεσης της γονικής μέριμνας είχαν βασιστεί κυρίως στη διαπίστωση ότι η προσφεύγουσα ήταν «μη συνεργάσιμη».

Το Δικαστήριο έκρινε ότι οι ολλανδικές αρχές είχαν εγκαταλείψει  την προσπάθεια επανένωσης μητέρας και κόρης της σε πολύ πρώιμο στάδιο, χωρίς να έχει αποδειχθεί επαρκώς γιατί η επανένωσή τους δεν θα ήταν προς το συμφέρον του παιδιού. 

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ότι οι αρχές δεν είχαν προστατεύσει επαρκώς  το δικαίωμα στην οικογενειακή ζωή της προσφεύγουσας με το παιδί της και παραβιάστηκε το δικαίωμα σεβασμού της οικογενειακής της ζωής (άρθρο 8). Επιδίκασε δε ποσό 20.000 ευρώ για ηθική βλάβη.

7.  Green κατά Ηνωμένου Βασιλείου της 08.04. 2025 (αριθ. προσφ. 22077/19)

Βουλευτής αποκάλυψε στη Βουλή το όνομα του προσφεύγοντος παρά την ύπαρξη δικαστικής απαγόρευσης. Αυτονομία του κοινοβουλίου για θέσπιση απαγορεύσεων στους βουλευτές. Μη παραβίαση της ιδιωτικής ζωής. 

Βουλευτής αποκάλυψε στη Βουλή των Λόρδων το όνομα επιχειρηματία, παρά τη δικαστική απαγόρευση σχετικά με καταγγελίες σεξουαλικής παρενόχλησης. Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι επαφίεται στο Κοινοβούλιο (ευρύ περιθώριο εκτίμησης) να αποφασίσει για τη λήψη μέτρων και ότι διαφορετική απόφαση θα ήταν αντίθετη στην αρχή της κοινοβουλευτικής αυτονομίας. Ομόφωνα μη παραβίαση του άρθρου 8.

8.  B.T. και B.K.Cs. κατά Ουγγαρίας της 10.06. 2025 (αριθ. προσφ. 4581/16)

Τοποθέτηση τέκνου Ρομά σε προσωρινή κρατική φροντίδα αμέσως μετά τη γέννησή του. Δυσανάλογη επέμβαση στο δικαίωμα σεβασμού της οικογενειακής ζωής. Παραβίαση άρθρου 8.

9.  M.K. κατά Λετονίας της 03.07.2025 (αριθ. προσφ. 26035/23) 

Επικοινωνία παιδιού με πρώην σύντροφο της μητέρας του. Η δικαστική αδράνεια και άρνηση εξέτασης αιτήματος προσωρινής επικοινωνίας παραβίασε την οικογενειακή ζωή.

Η προσφεύγουσα, ενώ διατηρούσε μακροχρόνια σχέση με τη βιολογική μητέρα ενός παιδιού (E.G.), συμμετείχε ενεργά στην ανατροφή και φροντίδα του παιδιού από τη γέννησή του το 2016 έως το 2022, δημιουργώντας έναν ισχυρό δεσμό de facto γονέα-παιδιού. Μετά τη διακοπή της σχέσης τους το 2022, η E.G. εμπόδισε κάθε επικοινωνία μεταξύ της προσφεύγουσας και του παιδιού. Η προσφεύγουσα προσέφυγε στα εθνικά δικαστήρια ζητώντας να της επιτραπεί επικοινωνία με το παιδί, περιλαμβανομένης της έκδοσης προσωρινής διαταγής εν αναμονή της οριστικής  απόφασης επί της κύριας αγωγής.

Τα εθνικά δικαστήρια, επικαλούμενα τυπικούς λόγους και καθυστερήσεις, δεν εξέτασαν επί της ουσίας το αίτημα για προσωρινή επικοινωνία, με αποτέλεσμα η προσφεύγουσα να μην έχει επικοινωνία με το παιδί για μεγάλο διάστημα, γεγονός που επιδείνωσε τη σχέση τους και επηρέασε αρνητικά την τελική έκβαση της υπόθεσης. Παρά το γεγονός ότι η κύρια αγωγή τελικά έγινε δεκτή σε δεύτερο βαθμό, αναγνωρίζοντας την ύπαρξη «οικογενειακής ζωής» και δικαιώματος επικοινωνίας, το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ότι οι εθνικές αρχές υπέπεσαν σε παράλειψη άσκησης των θετικών τους υποχρεώσεων κατά το άρθρο 8, καθώς δεν επέδειξαν την απαιτούμενη ιδιαίτερη επιμέλεια για τη διασφάλιση του συμφέροντος του παιδιού και της προσφεύγουσας στη διατήρηση της μεταξύ τους σχέσης κατά τη διάρκεια της εκκρεμοδικίας.

Το Δικαστήριο έκρινε ότι η παρατεταμένη αδράνεια και η άρνηση εξέτασης του αιτήματος για προσωρινή επικοινωνία συνιστούσαν παράβαση της υποχρέωσης διασφάλισης αποτελεσματικής προστασίας της οικογενειακής ζωής, ιδίως όταν υφίσταται δεσμός κοινωνικής γονεϊκότητας και το παιδί είχε αναπτύξει ισχυρό συναισθηματικό δεσμό με την προσφεύγουσα. 

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του δικαιώματος σεβασμού της οικογενειακής ζωής (άρθρο 8 της ΕΣΔΑ) και επιδίκασε 7.500 ευρώ για ηθική βλάβη.

10.  Charki κατά Γαλλίας της 11.09.2025 (αριθ. προσφ. 28473/22)

Το δικαίωμα ενημέρωσης του κοινού υπερισχύει της προστασίας της ιδιωτικής ζωής σε υποθέσεις δημοσίου συμφέροντος. Δημοσίευση τηλεφωνικών συνομιλιών μεταξύ κόρης πρώην Υπουργού και πατέρα της. Μη παραβίαση της ιδιωτικής ζωής 

Η προσφεύγουσα, Marie-Sophie Charki, κόρη του Claude Guéant (πρώην Γενικού Γραμματέα της Προεδρίας της Γαλλικής Δημοκρατίας και Υπουργού Εσωτερικών 2007-2012), κατέθεσε προσφυγή κατά της Γαλλίας για παραβίαση του άρθρου 8 της ΕΣΔΑ επειδή δημοσιεύθηκαν στην εφημερίδα Le Monde αποσπάσματα ιδιωτικών τηλεφωνικών συνομιλιών της με τον πατέρα της.

Οι συνομιλίες είχαν καταγραφεί νόμιμα τον Μάιο-Ιούνιο 2013 στο πλαίσιο δικαστικής έρευνας για τη φερόμενη χρηματοδότηση της προεκλογικής εκστρατείας του Νικολά Σαρκοζί από το λιβυκό καθεστώς. Το άρθρο δημοσιεύθηκε στις 15 Απριλίου 2015 με τίτλο «Τοποθετημένος σε παρακολούθηση ο Guéant υπόσχεται να “μη μιλήσει”» και περιλάμβανε εκτενή αποσπάσματα συνομιλιών όπου η προσφεύγουσα εξέφραζε οργή για την έλλειψη υποστήριξης προς τον πατέρα της από το κόμμα UMP και τον Σαρκοζί, ενώ ο πατέρας της υπαινισσόταν ότι γνώριζε μυστικά για πολιτικούς συμμάχους αλλά δεν θα τα αποκάλυπτε.

Η προσφεύγουσα άσκησε αγωγή για προσβολή της ιδιωτικής της ζωής, η οποία απορρίφθηκε σε όλους τους βαθμούς δικαιοδοσίας. Τα γαλλικά δικαστήρια έκριναν ότι η δημοσίευση αφορούσε θέμα δημοσίου συμφέροντος (πολιτικές σχέσεις και δικαστικές υποθέσεις δημοσίων προσώπων) και ότι η αποκάλυψη της ταυτότητας της προσφεύγουσας εξυπηρετούσε την αξιοπιστία της πληροφόρησης, και ότι το δικαίωμα ενημέρωσης του κοινού υπερίσχυε της προστασίας της ιδιωτικής ζωής.

Το ΕΔΔΑ κατά πλειοψηφία (4 έναντι 3) δεν διαπίστωσε παραβίαση της ιδιωτικής ζωής (άρθρο 8) της προσφεύγουσας.

11.  A.W. κατά Πολωνίας της 09.10.2025 (αριθ. προσφ. 1307/21)

Αδυναμία πατέρα αναγνώρισης πατρότητας τέκνων και επικοινωνίας μαζί τους. Υπερβολική διάρκεια διαδικασιών και μη αποτελεσματική δικαστική προστασία. Παραβίαση οικογενειακής ζωής.

Ο προσφεύγων, Πολωνός υπήκοος, διατηρούσε σχέση με παντρεμένη γυναίκα από το 2004 έως το 2009, κατά τη διάρκεια της οποίας γεννήθηκαν δύο τέκνα (2005 και 2007). Βάσει νομικού τεκμηρίου, ως πατέρας των τέκνων καταχωρήθηκε ο σύζυγος της μητέρας. Ο προσφεύγων υπέβαλε αίτηση στον εισαγγελέα να κινήσει διαδικασία αμφισβήτησης του τεκμηρίου πατρότητας, καθώς ο ίδιος νομιμοποιείτο ενεργητικά  να το πράξει απευθείας.

Παρότι τελικά κινήθηκε η διαδικασία τον Ιανουάριο του 2013, το δικαστήριο αρνήθηκε να επιτρέψει στον προσφεύγοντα να παρέμβει στη δίκη ως τρίτος. Η διαδικασία χαρακτηρίστηκε από ακραία βραδύτητα. Χρειάστηκαν έξι (6) χρόνια για το διορισμό επιτρόπου ad litem για τα τέκνα και δέκα (10) χρόνια για την εξέταση του πρώτου μάρτυρα. Κρίσιμο είναι ότι δεν εκδόθηκε απόφαση επί της ουσίας μέχρι την ενηλικίωση και των δύο τέκνων, με αποτέλεσμα ο προσφεύγων να στερηθεί οριστικά της δυνατότητας αναγνώρισης της πατρότητάς του λόγω παραγραφής.

Παράλληλα, ο προσφεύγων άσκησε αγωγή ρύθμισης της επικοινωνίας με τα τέκνα. Παρά την έκδοση τελεσίδικης απόφασης το 2014 που του επέτρεπε μηνιαία επικοινωνία, η μητέρα και ο σύζυγός της αρνήθηκαν να συμμορφωθούν με την απόφαση. Οι διαδικασίες εκτέλεσης της απόφασης αποδείχθηκαν αναποτελεσματικές, κα­θώς χρειάστηκαν τέσσερα χρόνια απλώς για την απειλή επιβολής χρηματικής ποινής και δεν κατέστη δυνατή η επιβολή ούτε μίας ποινής για περισσότερα από τρία χρόνια.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του σεβασμού της οικογενειακής ζωής (άρθρο 8), τονίζοντας ότι οι αρχές απέτυχαν να επιδείξουν την εξαιρετική επιμέλεια που απαιτείται σε υποθέσεις σχέσεων γονέα-τέκνου, επιτρέποντας στον χρόνο να καθορίσει de facto το ζήτημα, και επιδίκασε 20.000 ευρώ για ηθική βλάβη.

12.  Đorđević κατά Σερβίας της 07.10.2025 (αριθ. προσφ. 11212/23)

Ανέγερση κτιρίου σε τέτοια εγγύτητα με διαμέρισμα ηλικιωμένης. Στέρηση φυσικού φωτισμού, αερισμού και απευθείας ηλιακού φωτός. Παραβίαση άρθρων 8 ΕΣΔΑ και 1 Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου.

Εξαώροφο κτίριο ανεγέρθηκε σε απόσταση μικρότερη των δύο μέτρων από το ισόγειο διαμέρισμα 22 τ.μ. ηλικιωμένης, μετατρέποντάς το ουσιαστικά σε υπόγειο ως προς τον φωτισμό, με μείωση αγοραίας αξίας κατά 20%. Το ΕΔΔΑ έλαβε υπόψη την ιδιαίτερη ευαλωτότητα της προσφεύγουσας και έκρινε ότι τα εθνικά δικαστήρια αγνόησαν τα συμπεράσματα πραγματογνωμόνων. Διαπιστώθηκε παραβίαση του άρθρου 8 (ομόφωνα) και του άρθρου 1 ΠΠΠ (κατά πλειοψηφία 5-2). Επιδικάστηκαν 7.000 ευρώ αποζημίωση, 6.000 ευρώ για ηθική βλάβη και 5.685 ευρώ για έξοδα.

13.  Kyrian κατά Τσεχικής Δημοκρατίας της 06.11.2025 (αριθ. προσφ. 15956/23)

Άρνηση χορήγησης δικαιώματος επικοινωνίας και ενημέρωσης για το παιδί σε βιολογικό πατέρα, που δεν είναι νόμιμος πατέρας. Βέλτιστο συμφέρον του παιδιού. Μη παραβίαση του άρθρου 8 της ΕΣΔΑ.

Ο προσφεύγων, Τσέχος υπήκοος, είναι ο βιολογικός πατέρας ενός παιδιού που γεννήθηκε τον Δεκέμβριο του 2013 από εξωσυζυγική σχέση με τη μητέρα του παιδιού. Λόγω του νομικού τεκμηρίου γάμου, ο τότε σύζυγος της μητέρας κατέστη νόμιμος πατέρας του παιδιού. Η βιολογική πατρότητα του προσφεύγοντος επιβεβαιώθηκε με τεστ DNA το 2015.

Μετά από αρχική περίοδο επαφών, οι σχέσεις μεταξύ του προσφεύγοντος και των νόμιμων γονέων του παιδιού επιδεινώθηκαν σημαντικά. Παρά τις αρχικές δικαστικές αποφάσεις που του χορηγούσαν δικαίωμα επικοινωνίας και τις προσπάθειες διαμεσολάβησης, οι συγκρούσεις μεταξύ του προσφεύγοντος και των νόμιμων γονέων, συχνά παρουσία του παιδιού, οδήγησαν στην ανάπτυξη αρνητικής στάσης του παιδιού προς τον προσφεύγοντα.

Το παιδί, που έπασχε από αναπτυξιακή καθυστέρηση και λάμβανε ψυχολογική υποστήριξη από την ηλικία των τεσσάρων ετών, εμφάνισε κρίσεις άγχους και ισχυρή προσκόλληση στους νόμιμους γονείς του. Οι εμπειρογνώμονες ψυχολόγοι συνέστησαν να μην εξαναγκάζεται το παιδί σε επαφή με τον προσφεύγοντα.

Τα εγχώρια δικαστήρια απέρριψαν τελικά τόσο το αίτημα του προσφεύγοντος για επικοινωνία όσο και το αίτημα για ενημέρωση σχετικά με την ανάπτυξη του παιδιού, κρίνοντας ότι δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις του άρθρου 927 του Αστικού Κώδικα και ότι η επαφή θα ήταν αντίθετη με το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ότι τα εγχώρια δικαστήρια έλαβαν επαρκή μέτρα και παρέθεσαν επαρκείς λόγους για την άρνηση χορήγησης δικαιώματος επικοινωνίας. Η διαδικασία λήψης αποφάσεων παρείχε την απαιτούμενη προστασία των συμφερόντων του προσφεύγοντος, που διασφαλίζονται από το άρθρο 8. Το Δικαστήριο αναγνώρισε ότι το δικαίωμα ενημέρωσης για ένα παιδί θα μπορούσε να χορηγηθεί ως αυτόνομο δικαίωμα, ανεξάρτητα από την προσωπική επαφή βάσει του εθνικού δικαίου, σεβόμενο την απαίτηση εξατομικευμένης προσέγγισης του άρθρου 8.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε κατά πλειοψηφία (6 προς 1) μη παραβίαση του άρθρου 8 της ΕΣΔΑ.

14.  Baena Salamanca κατά Ισπανίας της 06.11.2025 (αριθ. προσφ. 23236/22)

Απόρριψη αγωγής αδικοπραξίας ιατροδικαστή για δημοσίευμα εφημερίδας σε βάρος της. Σύνταξη δημοσιεύματος με καλή πίστη και με εύλογη επαλήθευση των γεγονότων. Μη παραβίαση άρθρου 8.

15.  Guyvan κατά Ουκρανίας της 06.11.2025 (αριθ. προσφ. 46704/16)

Παρακολούθηση από εργοδότη επικοινωνιών στον χώρο εργασίας και επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. Μη παροχή δικαστικής προστασίας. Παραβίαση της ιδιωτικής ζωής.

16. Ortega Ortega κατά Ισπανίας της 04.12. 2025 (αριθ. προσφ. 36325/22)

Απόλυση εργαζομένης ως αντίποινα για καταγγελία διάκρισης λόγω φύλου στις αποδοχές. Παραβίαση άρθρου 14 σε συνδυασμό με το άρθρο 8 της ΕΣΔΑ

Η προσφεύγουσα εργαζόταν από το 1994 έως το 2017 σε εταιρεία παροχής διοικητικών υπηρεσιών σε τράπεζα. Κατείχε τη θέση της προϊσταμένης του οικονομικού τμήματος και, στο πλαίσιο των καθηκόντων της, διαχειριζόταν τις μισθοδοσίες του προσωπικού. Στις 6 Απριλίου 2017 κατέθεσε αίτηση συμβιβασμού κατά της εταιρείας, επικαλούμενη διάκριση λόγω φύλου, καθώς λάμβανε χαμηλότερες αποδοχές από τους άνδρες συναδέλφους της που κατείχαν αντίστοιχες θέσεις. Για την τεκμηρίωση της αίτησής της, συμπεριέλαβε αναλυτικά στοιχεία μισθοδοσίας των συναδέλφων της.

Στις 2 Μαΐου 2017, λιγότερο από ένα μήνα μετά την κατάθεση της αίτησης, η εταιρεία απέλυσε την προσφεύγουσα με πειθαρχική απόλυση, επικαλούμενη παραβίαση του καθήκοντος εμπιστευτικότητας και της νομοθεσίας περί προστασίας προσωπικών δεδομένων. Συγκεκρι­μένα, η εταιρεία της καταλόγισε ότι αποκάλυψε στοιχεία μισθοδοσίας συναδέλφων της τόσο στην αίτηση συμβιβασμού όσο και σε τρίτους μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.

Στις 10 Αυγούστου 2017 το Πρωτοδικείο Εργατικών Διαφορών της Μάλαγα έκανε δεκτή την αγωγή της προσφεύγουσας για διάκριση λόγω φύλου, αναγνωρίζοντας ότι υφίστατο αδικαιολόγητη μισθολογική διαφορά σε βάρος της ως μοναδικής γυναίκας μεταξύ των προϊσταμένων τμημάτων. Η απόφαση επικυρώθηκε από το Εφετείο και κατέστη τελεσίδικη.

Παράλληλα, η προσφεύγουσα προσέβαλε την απόλυσή της ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, υποστηρίζοντας ότι αποτελούσε αντίποινα για την καταγγελία της περί διάκρισης. Το Πρωτοδικείο Εργατικών Διαφορών της Μάλαγα έκρινε την απόλυση νόμιμη, διαπιστώνοντας ότι η προσφεύγουσα είχε παραβιάσει τις υποχρεώσεις της σχετικά με την προστασία προσωπικών δεδομένων. Το Εφετείο επικύρωσε την απόφαση, κρίνοντας ότι η βασιμότητα των πραγματικών περιστατικών που αναφέρονταν στην επιστολή απόλυσης αποδυνάμωνε τα ενδεικτικά στοιχεία περί αντιποίνων. Το Ανώτατο Δικαστήριο και το Συνταγματικό Δικαστήριο απέρριψαν τις σχετικές προσφυγές της.

Το ΕΔΔΑ εξέτασε την υπόθεση υπό το πρίσμα του άρθρου 14 σε συνδυασμό με το άρθρο 8 της Σύμβασης. Υπενθύμισε ότι η προώθηση της ισότητας των φύλων αποτελεί σημαντικό στόχο στα κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης και ότι οι θετικές υποχρεώσεις των Κρατών επιβάλλουν τη διασφάλιση πραγματικής και αποτελεσματικής προστασίας έναντι κάθε μορφής αντιποίνων από εργοδότες σε σχέση με καταγγελίες που αποσκοπούν στον σεβασμό του δικαιώματος μη διάκρισης λόγω φύλου.

Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η προσέγγιση των εθνικών δικαστηρίων υπήρξε ελαττωματική. Ειδικότερα, τα εθνικά δικαστήρια παρέλειψαν να λάβουν υπόψη τη συνέπεια ότι η απόλυση ακύρωνε ουσιαστικά την προστασία της προσφεύγουσας κατά της διάκρισης που είχε αναγνωριστεί σε χωριστή διαδικασία. Επιπλέον, δεν αποδόθηκε επαρκής βαρύτητα στο πλαίσιο της επίμονης διάκρισης λόγω φύλου σε βάρος της προσφεύγουσας και στις ανεπιτυχείς προσπάθειές της να την τερματίσει με εσωτερικά μέσα, στον σκοπό της αποκάλυψης των πληροφοριών και τον περιορισμένο αντίκτυπό της, καθώς και στη σοβαρότητα του μέτρου, η οποία θα μπορούσε να υποδηλώνει κίνητρο αντεκδίκησης.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ομόφωνα παραβίαση του άρθρου 14 σε συνδυασμό με το άρθρο 8 της ΕΣΔΑ και επιδίκασε στην προσφεύγουσα 12.000 ευρώ για ηθική βλάβη.

ΑΡΘΡΟ 10

Συνοπτικό σχόλιο: Οι τρεις αποφάσεις υπό το άρθρο 10 αφορούν τα όρια της ελευθερίας έκφρασης σε διαφορετικά πλαίσια. Η Pătrașcu κατά Ρουμανίας αποτελεί νομολογιακή εξέλιξη ως προς την ευθύνη χρηστών μέσων κοινωνικής δικτύωσης για σχόλια τρίτων, όπου το ΕΔΔΑ αποστασιοποιήθηκε ουσιαστικά από την εφαρμογή της νομολογίας Delfi (που αφορούσε εμπορικά ειδησεογραφικά sites) σεμεμονωμένους χρήστες Facebook. Η Khural κατά Αζερμπαϊτζάν αφορά τα όρια της δημοσιογραφικής ευθύνης όταν δεν τεκμηριώνονται σοβαροί πραγματικοί ισχυρισμοί, ενώ η κυπριακή υπόθεση Arvaniãs αφορά τη στάθμιση μεταξύ δημοσιογραφικής κριτικής σε θέμα δημοσίου ενδιαφέροντος (διεκδίκηση ελληνοκυπριακής περιουσίας στα κατεχόμενα) και προστασίας της φήμης.

1.  Alexandru Pătrașcu (Patrascu) κατά Ρουμανίας της 07.01.2025 (αριθ. προσφ. 1847/21)

Ελευθερία έκφρασης σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αστική ευθύνη για σχόλια τρίτων στο Facebook. Παραβίαση άρθρου 10.

Ο προσφεύγων, λάτρης της όπερας, δημοσίευσε στο Facebook κριτική κατά καλλιτεχνών της Εθνικής Όπερας Βουκουρεστίου στο πλαίσιο σκανδάλου ξενοφοβίας. Οι καταδικαστικές αποφάσεις αφορούσαν τόσο σχόλια του ιδίου όσο και σχόλια τρίτων στη σελίδα του.

Ως προς τα δικά του σχόλια, τα εθνικά δικαστήρια δεν προέβησαν σε πραγματική στάθμιση αντιτιθέμενων συμφερόντων. Ως προς τα σχόλια τρίτων, η νομική βάση δεν καθόριζε με επαρκή σαφήνεια την ευθύνη: κάθε βαθμίδα κατέληξε σε διαφορετική αιτιολογία - «συντονιστής τηλεοπτικής εκπομπής», «τοπικά έθιμα Facebook» και «πάροχος περιεχομένου» αντίστοιχα. Διαπιστώθηκε παραβίαση του άρθρου 10 και για τα δύο σκέλη. Επιδικάστηκαν 2.853 ευρώ αποζημίωση, 7.800 ευρώ για ηθική βλάβη και 6.152 ευρώ για έξοδα.

2.  Khural και Zeynalov κατά Αζερμπαϊτζάν της 17.06.25 (αριθ. προσφ. 43946/14) 

Καταδίκη σε αποζημίωση εφημερίδας για δημοσίευση δυσφημιστικών άρθρων για ιδιωτική εταιρεία. Ανεπαρκής τεκμηρίωση πραγματικών γεγονότων. Μη παραβίαση της ελευθερίας της έκφρασης.

Οι προσφεύγοντες είναι η εταιρεία που εκδίδει εφημερίδα στο Μπακού και ο διευθυντής της. Κατά της εφημερίδας κινήθηκαν αγωγές για δημοσίευση τριών άρθρων το 2011, τα οποία περιείχαν ισχυρισμούς περί παράνομων ενεργειών και κακής διαχείρισης από μεγάλη ιδιωτική ζυθοποιία και τον διευθυντή της (A.T.), όπως απόπειρα διάθεσης κακής ποιότητας μπύρας, κακομεταχείριση εργαζομένων και κατάχρηση εταιρικών κεφαλαίων. Τα εθνικά δικαστήρια έκριναν τους ισχυρισμούς ως δυσφημιστικούς και ότι η εφημερίδα δεν απέδειξε την αλήθειά τους, επιβάλλοντας αρχικά αποζημίωση 50.000 AZN, η οποία τελικά μειώθηκε σε 7.000 AZN (περίπου 7.000 ευρώ) από το Ανώτατο Δικαστήριο, λαμβάνοντας υπόψη τη σχετική νομολογία και τη δυνατότητα πληρωμής της εφημερίδας.

Η εφημερίδα προσέφυγε στο ΕΔΔΑ παραπονούμενη ότι υπήρξε αδικαιολόγητη και δυσανάλογη επέμβαση στην ελευθερία έκφρασής της (άρθρο 10 ΕΣΔΑ). Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι τα δημοσιεύματα αφορούσαν ζητήματα δημοσίου ενδιαφέροντος, ωστόσο γίνονταν αναφορές σε πραγματικά γεγονότα και όχι σε αξιολογικές κρίσεις. Η εφημερίδα δεν έλαβε επαρκή μέτρα για να ελέγξει την αλήθεια των ισχυρισμών ούτε παρουσίασε αποδεικτικά στοιχεία στα δικαστήρια. Επιπλέον, η απλή επίκληση προστασίας πηγών δεν αρκούσε για να απαλλαγεί από την υποχρέωση τεκμηρίωσης σοβαρών πραγματικών ισχυρισμών.

Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι τα εθνικά δικαστήρια δεν υπερέβησαν τα όρια της διακριτικής τους ευχέρειας και ότι η επέμβαση ήταν αναγκαία σε μια δημοκρατική κοινωνία για την προστασία της φήμης τρίτου, ενώ η επιβληθείσα αποζημίωση δεν ήταν δυσανάλογη. 

Το Δικαστήριο του Στρασβούργου δεν διαπίστωσε παραβίαση της ελευθερίας της έκφρασης (άρθρου 10).

3.  Arvanitis και Phileleftheros Public Company Limited κατά Κύπρου της 03.07.2025 (αριθ. προσφ 49917/22)

Καταδίκη σε αποζημίωση 12.000 ευρώ δημοσιογράφου και εφημερίδας για κριτική κατά δικηγόρου που αφορούσε αγορά έργων τέχνης που είχαν απωλεσθεί στην τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Παραβίαση της ελευθερίας της έκφρασης

Οι προσφεύγοντες είναι δημοσιογράφος και εκδότρια εταιρεία της ημερήσιας εφημερίδας «Ο ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ». Κατ’ αυτών ασκήθηκε αγωγή για δυσφήμιση λόγω δημοσιεύματος του 2007 που ασκούσε έντονη κριτική σε γνωστό δικηγόρο, σχετικά με τον τρόπο απόκτησης έργων τέχνης που ανήκαν στην οικογένειά του και είχαν απωλεσθεί κατά την τουρκική εισβολή του 1974. Το άρθρο, απαντώντας σε προσωπικό δημοσίευμα του δικηγόρου στην κυριακάτικη ελληνική εφημερίδα «ΤΟ ΒΗΜΑ», περιείχε υπερβολικές εκφράσεις περί «επαναγοράς», «συμφωνίας με κλέφτες» και «απώλειας αξιοπρέπειας», εντάσσοντας τη συμπεριφορά του στο ευρύτερο πλαίσιο διεκδίκησης ελληνοκυπριακής περιουσίας στα κατεχόμενα.

Τα εθνικά δικαστήρια έκριναν ότι οι φράσεις αυτές συνιστούσαν δυσφημιστική προσωπική επίθεση, δεν βασίζονταν σε αληθή γεγονότα, και υπερέβαιναν τα όρια της θεμιτής δημοσιογραφικής κριτικής, δεδομένου ότι ο δικηγόρος δεν είχε δηλώσει πως «αγόρασε» τα έργα, ούτε ότι διαπραγματεύθηκε με κλέφτες. Επιβλήθηκε στους προσφεύγοντες αποζημίωση 12.000 ευρώ συν τόκους και δικαστικά έξοδα.

Οι προσφεύγοντες παραπονέθηκαν στο ΕΔ ΔΑ για παραβίαση της ελευθερίας έκφρασης. Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι το δημοσίευμα αφορούσε ζήτημα γενικότερου δημόσιου ενδιαφέροντος και αποτελούσε απάντηση σε άρθρο του ίδιου του δικηγόρου, ο οποίος είχε εκτεθεί σε δημόσιο διάλογο. Έκρινε ότι οι εκφράσεις συνιστούσαν αξιολογικές κρίσεις με επαρκή πραγματική βάση, ακόμα και αν ήταν υπερβολικές, και ότι η προσέγγιση των εθνικών δικαστηρίων ήταν υπέρμετρα περιοριστική και δεν στάθμισε ορθά τα δικαιώματα των διαδίκων. Η επιδικασθείσα δε αποζημίωση, θεωρήθηκε ικανή να επιφέρει αποτρεπτικό αποτέλεσμα στη δημόσια συζήτηση.

Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι υπήρξε δυσανάλογη επέμβαση στην ελευθερία της έκφρασης και διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 10 της ΕΣΔΑ, επιδικάζοντας αποζημίωση 24.980 ευρώ,  6.500 ευρώ για ηθική βλάβη και 8.919 ευρώ για έξοδα.

ΑΡΘΡΟ 35

Συνοπτικό σχόλιο: Η απόφαση αφορά δικονομικό ζήτημα σχετικά με τον υπολογισμό της προθεσμίας άσκησης προσφυγής. Το Δικαστήριο εφάρμοσε αυτεπαγγέλτως τον κανόνα ότι η χρήση ένδικων μέσων εξαρχής καταδικασμένων σε αποτυχία δεν παρατείνει την προθεσμία.

Vincenzo Giudice κ.α. κατά Ελλάδας της 27.03.2025 (προσφ. αριθ. 29017/18)

Η χρήση ενδίκων μέσων που είναι εκ προοιμίου καταδικασμένα σε αποτυχία δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη για τον υπολογισμό της προθεσμίας άσκησης προσφυγής. Απαράδεκτη η προσφυγή.

Οι προσφεύγοντες άσκησαν αγωγή αποζημίωσης για ένα ατύχημα (βύθιση) που υπέστη το πλοίο τους. Οι δύο πρώτες εναγόμενες εταιρείες όταν εκδικάστηκε η αγωγή προέβαλαν ένσταση βάσει του άρθρου 169 του ΚΠολΔ, ζητώντας να υποχρεωθούν οι ενάγοντες να καταβάλουν εγγύηση για τα δικαστικά έξοδα. Το Πρωτοδικείο Πειραιώς με προδικαστική απόφασή του έκανε δεκτή την ένσταση, και διέταξε τους ενάγοντες να καταβάλλουν  εγγύηση στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων  εντός προθεσμίας τριών μηνών από την επίδοση της απόφασης. Οι ενάγοντες – προσφεύγοντες δεν κατέβαλαν την εγγύηση. Στη συνέχεια το Πρωτοδικείο Πειραιά με την με αριθ. …/2008 απόφασή του της 17.12. 2008 έκρινε ότι η αγωγή κατά των δύο εταιρειών είχε ανακληθεί σύμφωνα με το άρθρο 172 του ΚΠολΔ. Στις 14 Σεπτεμβρίου 2010 το Πρωτοδικείο Πειραιά εξέδωσε την με αριθ. …/2010 απόφαση, με την οποία κήρυξε απαράδεκτη την αγωγή όσον αφορά τις δύο εταιρείες. 

Οι προσφεύγοντες προσέφυγαν στο ΕΔΔΑ ισχυρισθέντες έλλειψη πρόσβασης σε δικαστήριο, μετά την απόρριψη της αγωγής τους λόγω μη καταβολής εγγύησης για τα δικαστικά έξοδα. 

Κατά το Δικαστήριο του Στρασβούργου όταν ο προσφεύγων προσφεύγει σε ένδικο μέσο που είναι εξαρχής καταδικασμένο σε αποτυχία, η απόφαση επί του εν λόγω ένδικου μέσου δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη για τον υπολογισμό της προθεσμίας υποβολής της προσφυγής.

Το Δικαστήριο επανέλαβε ότι ο κανόνας της προθεσμίας για την άσκηση της προσφυγής  είναι κανόνας δημόσιας τάξης, τον οποίο, εφαρμόζει αυτεπαγγέλτως, ακόμη και αν δεν προβάλλεται τέτοια ένσταση από την Κυβέρνηση.

Το Δικαστήριο επισήμανε  ότι οι αιτιάσεις των προσφευγόντων αφορούσαν αποκλειστικά την απόρριψη της αγωγής τους όσον αφορά τις δύο εναγόμενες εταιρείες, οι οποίες είχαν ζητήσει την καταβολή εγγυοδοσίας βάσει του άρθρου 169 του ΚΠολΔ. Έτσι, η καταγγελλόμενη επέμβαση έλαβε χώρα με την με αριθ. …/2008 απόφαση του Πρωτοδικείου Πειραιά της 17.12. 2008, η οποία απεφάνθη ότι η αγωγή των προσφευγόντων ανακλήθηκε, όσον αφορά τις δύο εταιρείες, σύμφωνα με το άρθρο 172 του ΚΠολΔ. 

Οι προσφεύγοντες προσέβαλαν την απόφαση με αριθ. …/2008 με ένδικα μέσα. Ωστόσο, τα εθνικά δικαστήρια κατέστησαν σαφές ότι οι εν λόγω αγωγές ήταν απαράδεκτες, δεδομένου ότι η απόφαση με αριθ. …/2008 ήταν οριστική απόφαση και, ως εκ τούτου, δεν μπορούσε να ανακληθεί. Το Δικαστήριο σημείωσε ότι η ερμηνεία που έδωσαν τα εθνικά δικαστήρια προέκυψε από την σαφή διάταξη του άρθρου 309 του ΚΠολΔ  και οι προσφεύγοντες δεν ισχυρίστηκαν ότι οι ανωτέρω δικονομικοί περιορισμοί δεν ήταν σαφείς ή προβλέψιμοι γι’ αυτούς.

Το Δικαστήριο θεώρησε ότι οι προσφεύγοντες έκαναν χρήση ένδικων μέσων που δεν ήταν κατάλληλα για να προσφέρουν αποτελεσματική επανόρθωση όσον αφορά την καταγγελία τους και, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη για τον υπολογισμό της προθεσμίας άσκησης προσφυγής.

Έτσι, η απόφαση με αριθ. …/2008 του Πρωτοδικείου Πειραιά που εκδόθηκε στις 17 Δεκεμβρίου 2008 ήταν η αμετάκλητη απόφαση σε εθνικό επίπεδο όσον αφορά την καταγγελία των προσφευγόντων. Με δεδομένο ότι η προσφυγή ασκήθηκε στις 14 Ιουνίου 2018, δηλαδή σε χρόνο πολύ μεταγενέστερο της (τότε ισχύουσας) εξάμηνης προθεσμίας η προσφυγή εισήχθη εκπρόθεσμα στο Δικαστήριο.

Το ΕΔΔΑ  κήρυξε απαράδεκτη την προσφυγή σύμφωνα με το άρθρο 35 §§ 1 και 4 της Σύμβασης.

ΠΡΩΤΟ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ

ΑΡΘΡΟ 1

Συνοπτικό σχόλιο: Οι ένδεκα αποφάσεις υπό το άρθρο 1 ΠΠΠ αναδεικνύουν επαναλαμβανόμενα ζητήματα προστασίας ιδιοκτησίας. Ενδιαφέρουσα είναι η απόφαση της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης (απρόβλεπτη νομολογιακή μεταστροφή του Αρείου Πάγου). Σημαντική εξέλιξη αποτελεί η Diaco και Lenchi κατά Ιταλίας, στην οποία το ΕΔΔΑ θέσπισε κριτήρια «ιδιαίτερης επιμέλειας» για την καταβολή αμοιβών νομικής βοήθειας, θεμελιώνοντάς τα στον ρόλο του δικηγόρου σε δημοκρατική κοινωνία. Η Naskov κατά Βόρειας Μακεδονίας οδήγησε σε υψηλότατη αποζημίωση (774.000 ευρώ) για ακύρωση αμετάκλητης απόφασης αποκατάστασης. Στην Iskra κατά Σερβίας αναδείχθηκε η απόδοση πράξεων ιδιωτικής εταιρείας στο Κράτος λόγω ελλείψεως ανεξαρτησίας, στο πλαίσιο μεγάλου αστικού αναπλαστικού έργου.

1.  Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης κατά Ελλάδας της 06.05.2025 (αριθ. προσφ. 13959/20)

Μη προβλέψιμη αλλαγή ερμηνείας της νομοθεσίας από τον Άρειο Πάγο. Απρόβλεπτες  νομοθετικές παρεμβάσεις σε βάρος ιδιοκτησίας.  Καταδίκη Ελλάδας από Στρασβούργο.

Η προσφεύγουσα κοινότητα άσκησε αναγνωριστική αγωγή κατά του ελληνικού δημοσίου για να αναγνωριστεί ως αποκλειστική ιδιοκτήτρια ενός οικοπέδου, η κυριότητα του οποίου μεταβιβάστηκε σ’ αυτήν  το 1934. Η αγωγή απορρίφθηκε αμετάκλητα. 

Το Δικαστήριο έκρινε ότι η ερμηνεία του Αρείου Πάγου της εγχώριας νομοθεσίας και η εφαρμογή της στην υπόθεση αυτή δεν ήταν προβλέψιμη. Δεν ήταν εύλογο να περιμένει κανείς ότι η προσφεύγουσα θα γνώριζε ότι το ακίνητο που είχε ήδη περιέλθει στην ιδιοκτησία της το 1934 θα επηρεαζόταν το 1950 και το 1955 από θεσπισθείσα μεταγενέστερη νομοθεσία. Η Ισραηλιτική Κοινότητα δεν μπορούσε να προβλέψει την αλλαγή της στάσης του κράτους όσον αφορά το ιδιοκτησιακό καθεστώς  του επίδικου οικοπέδου, ούτε μπορούσε να προβλέψει την αλλαγή της ερμηνείας που έδωσε στη νομοθεσία ο Άρειος Πάγος  μόλις το 2019 παρά την ύπαρξη αντίθετης προγενέστερης νομολογίας για το ίδιο ζήτημα.

Κατά το Δικαστήριο του Στρασβούργου υπήρξε έλλειψη συνέπειας στις ενέργειες του κράτους κατά τη διάρκεια των ετών σε αντίθεση με την αρχή της «χρηστής διακυβέρνησης». Κατά τον τρόπο αυτό η προσβαλλόμενη παρέμβαση δεν ήταν «σύμφωνη με το νόμο».

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου (παραβίαση σεβασμού της ιδιοκτησίας) και επιδίκασε 5.000 ευρώ για ηθική βλάβη και 40.000 ευρώ για έξοδα. 

2.  Diaco και Lenchi κατά Ιταλίας της 11.12. 2025 (αριθ. προσφ. 15587/10, 32536/10 και 18531/14)

Καθυστέρηση καταβολής αποζημίωσης δικηγόρων για νομική βοήθεια. Παραβίαση σεβασμού της περιουσίας

Δύο Ιταλοί δικηγόροι αντιμετώπισαν καθυστερήσεις από ένα έως τέσσερα έτη στην καταβολή αμοιβών για παρασχεθείσα νομική βοήθεια, παρά την ύπαρξη αμετάκλητων διαταγμάτων πληρωμής. Οι καθυστερήσεις οφείλονταν σε διοικητικές δυσλειτουργίες και ανεπαρκή κονδύλια.

Το ΕΔΔΑ απέρριψε την ένσταση μη εξάντλησης, κρίνοντας ότι δεν μπορεί να απαιτηθεί αναγκαστική εκτέλεση κατά του Κράτους. Θέσπισε κριτήριο «ιδιαίτερης επιμέλειας» λόγω του ρόλου του δικηγόρου και της νομικής βοήθειας στην πρόσβαση στη δικαιοσύνη, κρίνοντας ότι η καθυστέρηση δεν πρέπει να υπερβαίνει το ένα έτος. Υπό το άρθρο 46, επέβαλε στην Ιταλία υποχρέωση εντοπισμού διαρθρωτικών δυσλειτουργιών. Επιδικάστηκαν 7.200 ευρώ στον πρώτο και 1.000 ευρώ στη δεύτερη.

3.  Seksimp Group SRL κατά Μολδαβίας της 15.05.2025 (αριθ. προσφ. 30085/13)

Έλλειψη επαρκούς αιτιολογίας δικαστικών αποφάσεων. Θετικές υποχρεώσεις. Παραβίαση άρθρου 6 § 1 και άρθρου 1 του ΠΠΠ

Για την επάρκεια της αιτιολογίας, το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ότι τα εθνικά δικαστήρια δεν απάντησαν στα ειδικά, σχετικά και σημαντικά επιχειρήματα της προσφεύγουσας σχετικά με τη δυσαναλογία της αποζημίωσης σε σχέση με το ετήσιο μίσθωμα και τη συνυπαιτιότητα της ενάγουσας εταιρείας στην πρόκληση της ζημίας.

Υπό το πρίσμα του άρθρου 1 του ΠΠΠ, το Δικαστήριο έκρινε ότι το Κράτος παρέλειψε να εκπληρώσει τη θετική του υποχρέωση να παράσχει κατάλληλο δικαστικό πλαίσιο που να επιτρέπει στην προσφεύγουσα να διεκδικήσει αποτελεσματικά τα δικαιώματά της. Η επιδίκαση αποζημίωσης που υπερέβαινε 20 φορές την αξία της σύμβασης, χωρίς αξιολόγηση της αναλογικότητας και της συνυπαιτιότητας, κρίθηκε αυθαίρετη και προδήλως παράλογη.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 6 § 1 ως προς την έλλειψη επαρκούς αιτιολογίας, και παραβίαση του άρθρου 1 του ΠΠΠ. 

4.  K.V. Mediterranean Tours Limited κατά Τουρκίας της 10.06.2025 (αριθ. προσφ. 41120/ 17)

Η καθυστέρηση των διαδικασιών για τις περιουσιακές διεκδικήσεις Ελληνοκυπρίων στα κατεχόμενα παραβίασε το δικαίωμα σεβασμού της ιδιοκτησίας  τους.

Το Δικαστήριο επιδίκασε 7.000 ευρώ για ηθική βλάβη και 11.000 ευρώ για έξοδα και έκρινε, κατά πλειοψηφία, ότι το αίτημα της περιουσιακής ζημίας δεν ήταν ακόμη έτοιμο για απόφαση και επιφυλάχθηκε.

5.  Ciocoi κατά Μολδαβίας της 19.06.2025 (αριθ. προσφ. 31022/13 )

Προσωρινά μέτρα σε βάρος περιουσίας χωρίς τη διαδικαστική συμμετοχή των ιδιοκτητών. Παραβίαση δίκαιης δίκης και προστασίας της περιουσίας.

6.  Aliyev κ.α. κατά Αζερμπαϊτζάν της 15.07. 2025 (αριθ. προσφ. 67851/12)

Παράνομη κατεδάφιση και απαλλοτρίωση χωρίς επαρκή αποζημίωση. Παραβίαση του δικαιώματος στην ιδιοκτησία.

7.  Cilia κατά Μάλτας της 16.09.2025 (αριθ. προσφ. 33988/21)

Μακροχρόνιο ενοικιοστάσιο με ανεπαρκές μίσθωμα. Παραβίαση του δικαιώματος της περιουσίας  παρά την επιδίκαση αποζημίωσης από το εθνικό δικαστήριο.

8.  Naskov κ.α. κατά Βόρειας Μακεδονίας της 21.10.2025 (αριθ. προσφ. 31620/15, 34859/15 και 14659/16)

Ακύρωση αμετάκλητης απόφασης αποκατάστασης ιδιοκτησίας. Παραβίαση της αρχής της νομιμότητας και της προβλεψιμότητας. Παραβίαση του δικαιώματος στην ιδιοκτησία.

Οι προσφεύγοντες είχαν πετύχει αμετάκλητη απόφαση αποκατάστασης ιδιοκτησίας 6.112 τ.μ. που είχε κατασχεθεί. Το 2015 οι αρχές ακύρωσαν την απόφαση για 4.797 τ.μ. λόγω νομικής και πραγματικής αδυναμίας εκτέλεσης (τρίτοι είχαν προβεί σε κατασκευές στο οικόπεδο). Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι η επέμβαση παραβίασε τις αρχές νομιμότητας και προβλεψιμότητας. Στην απόφαση δίκαιης ικανοποίησης επιδικάστηκαν 774.000 ευρώ ή, εναλλακτικά, μεταβίβαση παρόμοιου οικοπέδου στην ίδια περιοχή.

9.  Iskra DOO Beograd κατά Σερβίας της 18.11.2025 (αριθ. προσφ. 53002/21)

Καταστροφή περίφραξης και κατάληψη ακινήτου στο πλαίσιο εκτέλεσης έργου. Παράκαμψη διαδικαστικών εγγυήσεων και αδυναμία αποτελεσματικής αμφισβήτησης της επέμβασης. Παραβίαση σεβασμού της περιουσίας.

Η εταιρεία χρησιμοποιούσε αδιάλειπτα έκταση στο Βελιγράδι από το 1964. Η περίφραξη κατεδαφίστηκε χωρίς ειδοποίηση από εταιρείες του έργου Belgrade Waterfront. Τα σερβικά δικαστήρια αναγνώρισαν παραβίαση νομής αλλά απέρριψαν το αίτημα αποκατάστασης. 

Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι η εταιρεία Beograd na vodi, ιδρυθείσα από την κυβέρνηση, στερούνταν επαρκούς ανεξαρτησίας και οι πράξεις της αποδίδονται στο Κράτος. Η πενήντα ετών de facto νομή δημιούργησε «περιουσία» κατά το 
ΠΠΠ, και η κατεδάφιση παρέκαμψε εντελώς τις διαδικαστικές εγγυήσεις. Επιδικάστηκαν 3.000 ευρώ για ηθική βλάβη και 3.000 ευρώ για έξοδα.

10.  Lasku κ.α. κατά Αλβανίας της 18.11.2025 (αριθ. προσφ. 6045/14)

Ασφάλεια δικαίου και δικαίωμα ιδιοκτησίας. Ακύρωση αμετάκλητων αποφάσεων αποκατάστασης ιδιοκτησίας χωρίς ουσιαστικούς και επιτακτικούς λόγους. Παραβίαση άρθρων 6 § 1 και 1 Πρώτου  Πρωτοκόλλου. 

11.  Kosmatska κατά Ουκρανίας της 04.12. 2025 (αριθ. προσφ. 9953/16)

Ακύρωση τίτλου ιδιοκτησίας χωρίς αποζημίωση. Καλόπιστη κτήτορας. Παραβίαση σεβασμού της ιδιοκτησίας.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΧΕΙΡΔΑΡΗΣ

• 1

  Βλ. πιο αναπτυγμένη παρουσίαση των παρουσιαζόμενων αποφάσεων στα ελληνικά στο www.echrcase law.com